Εικόνες απ’ το μέλλον μέχρι και το 2030 -αντί απλώς δεσμεύσεις για την επόμενη χρονιά- θα συνθέτουν οι εξαγγελίες του πρωθυπουργού από τη 90ή Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ), τον Σεπτέμβριο.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης θα ξεδιπλώσει το πλήρες σχέδιο πολιτικής της κυβέρνησης για ολόκληρη την ερχόμενη τετραετία, με σκοπό να μπορέσει κάθε επιχείρηση, κάθε νοικοκυριό και κάθε πολίτης να δει τον εαυτό του στα μέτρα που θα ανακοινωθούν και, κυρίως, πώς αυτά θα διαμορφώνουν το οικονομικό του μέλλον, σταδιακά από χρόνο σε χρόνο. Δεν θα εστιάσει έτσι μόνο σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες όπως πέρυσι (νοικοκυριά, οικογένειες με παιδιά, νέους έως 30 ετών), αλλά θα θέσει επί τάπητος όλες τις αλλαγές που επίκεινται από το 2027 έως το 2030.
Το σχέδιο θα συνδυάζει καλύτερους μισθούς, στήριξη της παραγωγής και περισσότερες επενδύσεις. Αυτός είναι ο δρόμος που επιλέγει η κυβέρνηση για να ενισχύσει μόνιμα την αγοραστική δύναμη διασφαλίζοντας ότι «η πρόοδος της οικονομίας γίνεται πρόοδος για όλους», όπως λένε στο οικονομικό επιτελείο.
Για να επιτύχει τους στόχους της η κυβέρνηση διεκδικεί πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο, που μπορεί να διευρύνει τις δυνατότητες στήριξης πολιτών και οικονομίας. Το αίτημα που υπέβαλε ο Κυριάκος Πιερρακάκης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει την επέκταση της Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής σε επενδύσεις ενεργειακής ανθεκτικότητας άνω του 1 δισ. ευρώ έως το 2028. Τα κονδύλια αυτά θα εξαιρούνται από το ευρωπαϊκό όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών. Ετσι, δημιουργείται μεγαλύτερη ευχέρεια για κυβερνητικές παρεμβάσεις, ενώ παράλληλα χρηματοδοτούνται έργα αποθήκευσης ενέργειας, εξοικονόμησης, ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων και κρίσιμων υποδομών.
Πού θα βρεθούν έσοδα
Το σύνολο των μέτρων θα οριστικοποιηθεί μετά τον Δεκαπενταύγουστο. Οι βασικές παρεμβάσεις, όμως, ήδη έχουν σχηματοποιηθεί για κάθε κατηγορία ωφελούμενων. Τα μέτρα που θα ανακοινωθούν επιλέχθηκαν για το πολιτικό και κοινωνικό μήνυμα το οποίο συνθέτουν ώστε -καθένα χωριστά και όλα μαζί- να εμπνεύσουν αίσθημα σιγουριάς, εμπιστοσύνης, δικαιοσύνης και προοπτικής στην αγορά και στους πολίτες.
Το μεγάλος βάρος φέτος θα πέσει στις επιχειρήσεις, στους επαγγελματίες και στους αγρότες. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι μισθωτοί και συνταξιούχοι δεν έχουν κάτι να περιμένουν. Οι μόνιμες φορολογικές ελαφρύνσεις θα έχουν επίσης κεντρική θέση στις ανακοινώσεις του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ, ως ο πιο σταθερός τρόπος για να αυξάνεται το διαθέσιμο εισόδημα.
Ειδικά για το 2027, το δημοσιονομικό κόστος των εξαγγελιών θα είναι υψηλότερο από πέρυσι (θα φτάνει ενδεχομένως στα 1,8-1,9 δισ. ευρώ έναντι 1,7 δισ. στη ΔΕΘ πέρυσι). Το οικονομικό αποτύπωμά τους όμως συνολικά -και σωρευτικά- για τους δικαιούχους θα είναι πολλαπλάσιο.
Ο δημοσιονομικός χώρος αυτός ανοίγει από έναν κουμπαρά περίπου 1,4 δισ. ευρώ που προκύπτει ως αποτέλεσμα της μόνιμης υπεραπόδοσης της οικονομίας από το 2025 και άλλων εξοικονομήσεων. Πρόσθετες δαπάνες περίπου 400 εκατ. ευρώ θα μπορούν να γίνουν καθ’ υπέρβαση των πανευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων (ετήσιο όριο αύξησης κρατικών δαπανών) μετά το αίτημα της Αθήνας για ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια. Κατά κύριο λόγο, αφορούν επενδύσεις που μειώνουν σε μόνιμη βάση τους λογαριασμούς ρεύματος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά (μπαταρίες και δίκτυα ρεύματος στα νησιά, αντλίες θερμότητας σε νοικοκυριά κ.λπ.).
Τα νέα μέτρα – Ποιες ελαφρύνσεις έρχονται
Οσα ανακοινωθούν θα είναι πλήρως κοστολογημένα και θα συνοδεύονται από ακριβές χρονοδιάγραμμα εφαρμογής. Θα παρουσιαστούν ως συνέχεια πολιτικών οι οποίες εξαγγέλθηκαν σε παλαιότερες ΔΕΘ, εκπληρώθηκαν υπό ακραίες συνθήκες ή κρίσεις και, τελικά, ήρθαν για να μείνουν, υπογραμμίζοντας το αφήγημα της «συνέπειας λόγων και έργων» της κυβέρνησης.
Θα αφήνουν όμως περιθώρια για να μπορεί να δοθεί και κάτι παραπάνω ή ακόμα καλύτερο κάθε χρόνο, εφόσον το επιτρέπουν οι συνθήκες και ο δημοσιονομικός χώρος: κάθε φορά που θα διαπιστώνεται υπέρβαση στους στόχους στα πλεονάσματα από μόνιμες πηγές είσπραξης εσόδων (όπως κατά κόρον συμβαίνει ήδη τα τελευταία χρόνια, κάθε Απρίλιο) θα ανοίγει ισόποσος χώρος και για επιπλέον μόνιμες ελαφρύνσεις ή παροχές – κατόπιν ελέγχου όμως των στοιχείων και σε συμφωνία της Κομισιόν, όπως επιβάλλουν οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί και διαδικασίες.
Στο επίκεντρο των εξαγγελιών θα βρεθούν έξι μεγάλες ομάδες ωφελουμένων, οι οποίοι χωρίζονται σε τέσσερις βασικές κατηγορίες:
1) Συντάξεις: αυξήσεις κάθε χρόνο, μαχαίρι στην Εισφορά Αλλληλεγγύης
Ειδικά σε ό,τι αφορά τους συνταξιούχος που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη σιγουριάς, στήριξης και προστασίας, προβλέπονται παρεμβάσεις με μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Το πρώτο βήμα έγινε με την άρση της αβεβαιότητας πολλών ετών, καθώς ούτε η διπλή Εθνική Σύνταξη θα καταργηθεί τελικά, ούτε οι συντάξεις χηρείας θα μειώνονται κατά 50% μετά την τριετία, όπως προέβλεπε ο νόμος Κατρούγκαλου.
Ο πρωθυπουργός δεν θα μιλήσει για επαναφορά 13ης σύνταξης. Θα περιγράψει όμως τις αυξήσεις που βάσει νόμου προβλέπεται να συνεχίσουν να λαμβάνουν κάθε χρόνο οι συνταξιούχοι, εφόσον διατηρούνται υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης της οικονομίας. Ενώ δεν μπορεί να αποκλείεται και εκ νέου αύξηση της παροχής των 300 ευρώ (από 250 που ήταν πέρυσι), η οποία τους καταβάλλεται τακτικά και… διά νόμου πλέον, κάθε 30 Νοεμβρίου.
Παράλληλα, πέρα από την κατάργηση της προσωπικής διαφοράς στις συντάξεις που έχει δρομολογηθεί και θα φέρει μεγαλύτερες αυξήσεις σε όλους, αλλαγές αναμένονται και στον τρόπο υπολογισμού της Εισφοράς Αλληλεγγύης, που σήμερα εφαρμόζεται «από το πρώτο ευρώ», για όσους ξεπεράσουν τα 1.467 ευρώ μηνιαίως. Ο υπολογισμός της θα γίνεται κλιμακωτά, αντί στο σύνολο του ποσού. Στην περίπτωση αυτοί οι συντελεστές θα αλλάξουν, αλλά και πάλι οι συνταξιούχοι θα είναι κερδισμένοι.
2) Επιχειρήσεις, μικρομεσαίοι και ελεύθεροι επαγγελματίες: διορθώσεις και «τσεκούρι» στο τεκμαρτό, μείωση προκαταβολής φόρου, συμψηφισμοί ζημιών δεκαετίας
Με δεδομένο ότι το κενό ΦΠΑ (Vat Gap) στη χώρα μας έχει πέσει πια κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (!) στην κυβέρνηση αναγνωρίζουν ότι είναι ώρα και οι φορολογικά συνεπείς επιχειρήσεις να δουν απτό όφελος από τα αποτελέσματα της μάχης κατά της φοροδιαφυγής. Ακόμα περισσότερο, όμως, πρέπει να επιβραβευτούν και επιχειρήσεις που επενδύουν, καινοτομούν και δημιουργούν περισσότερες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας.
Στη βάση αυτή ο πρωθυπουργός θα εξαγγείλει ότι:
Χαλαρώνουν τα τεκμήρια για επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους: η τεκμαρτή φορολόγηση παραμένει και στα επόμενα χρόνια, καθώς απαγορεύει στους «μάστορες» της φοροδιαφυγής ή και σε ολόκληρους κλάδους επαγγελματιών (κυρίως παροχής υπηρεσιών εκτός επαγγελματικής εγκατάστασης όπως σε σπίτια κ.λπ.) να δηλώνουν ότι ζουν με εισοδήματα πείνας και να απολαμβάνουν προνόμια ή επιδόματα πρόνοιας.
Ωστόσο, από 1/1/2027 αλλάζουν σημαντικοί παράμετροι υπολογισμού του τελικού φόρου. Οι αλλαγές αυτές θα εφαρμοστούν άμεσα και όχι σταδιακά σε βάθος τετραετίας. Για παράδειγμα, με βάση εισηγήσεις που εξετάζονται:
α) Θα μπορεί ο τεκμαρτός φόρος να μειώνεται σε συγκεκριμένους κλάδους ή ατομικές επιχειρήσεις που συμμορφώνονται άψογα με όλες τις φορολογικές υποχρεώσεις (myData, POS, ψηφιακά δελτία διακίνησης, τήρηση ρυθμίσεων κ.λπ.) εφόσον η φορολογική διοίκηση διαπιστώνει ότι έχει πλέον τον απόλυτο έλεγχο των εσόδων και εξόδων τους.
β) Περιορίζονται κριτήρια που οδηγούν σε υπέρμετρες επιβαρύνσεις φόρου για ατομικές επιχειρήσεις και επαγγελματίες, όπως αν εμφανίζουν υψηλότερο κύκλο εργασιών από τον μέσο τζίρο του κλάδου της (ΚΑΔ) ή παρέχουν υψηλούς μισθούς στους εργαζομένους τους, «τιμωρώντας» αντί να επιβραβεύουν όσους δεν αποκρύπτουν έσοδα, δίνουν αυξήσεις μισθών ή προσλαμβάνουν υπαλλήλους.
γ) Ο φόρος θα συναρτάται με το ποσοστό συμμετοχής τους στην επιχείρηση, ανάλογα με τη φύση της δραστηριότητας που ασκούν – π.χ. επαγγελματίες αυτοκινητιστές που κατέχουν μισή άδεια.
3) Για όλες τις επιχειρήσεις συνολικά, πέντε μέτρα θεωρούνται επικρατέστερα:
α) Οριστική κατάργηση του Τέλους Επιτηδεύματος στα νομικά πρόσωπα (400-1.000 ευρώ τον χρόνο ανά επιχείρηση και έως 600 ευρώ για κάθε υποκατάστημα).
β) Δραστική μείωση στην προκαταβολή φόρου, που σήμερα υπολογίζεται με συντελεστή 80% και πιθανόν να περιοριστεί στο 55%-60%, με προοπτική και περαιτέρω μείωσης, σταδιακά, μέσα στην τετραετία. Το μέτρο θα επιστρέψει ρευστότητα στους νομοταγείς που πληρώνουν φόρο, αφαιρώντας και κίνητρο σε όσους φοροδιαφεύγουν.
γ) Μεταφορά φορολογικών ζημιών προς απόσβεση για μια δεκαετία, αντί πενταετίας που ισχύει σήμερα. Το αίτημα αυτή της αγοράς έμενε στο συρτάρι, όμως το επίμονα υψηλό κόστος επενδύσεων μηχανολογικού εξοπλισμού τα τελευταία χρόνια υποχρέωσε το οικονομικό επιτελείο να εξετάσει ξανά το θέμα.
δ) Προνομιακά φθηνά δάνεια στους μικρομεσαίους από την Ελληνική Τράπεζα Επενδύσεων, έως 5 δισ. ευρώ, μετά -ή και παρά- τη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης.
ε) Περαιτέρω μείωση ασφαλιστικών εισφορών: κλειδωμένη είναι η μείωσή τους κατά 0,5 μονάδα, αναζητείται όμως χώρος και για επιπλέον μείωση 1 μονάδας.
Στην κατεύθυνση αυτή, εξετάζονται εισηγήσεις όπως η αποσύνδεση των αυξήσεων μισθών από τις ασφαλιστικές εισφορές (από ένα ύψος αποδοχών και άνω τουλάχιστον ή για ειδικές θέσεις απασχόλησης) ώστε να μην «τιμωρούνται» με πρόσθετες εισφορές επιχειρήσεις που ανταμείβουν τους εργαζομένους τους.
4) Μισθοί: αυξήσεις αποδοχών, μειώσεις κρατήσεων, συμβάσεις και «νέα» κάρτα σίτισης
Η προοπτική μείωσης των ασφαλιστικών κρατήσεων θα έχει θετική επίδραση και στις καθαρές αποδοχές των εργαζομένων, όπως επίσης και η προβλεπόμενη αύξηση στον κατώτατο μισθό που δίνεται ανά έτος.
Ωστόσο, το πρόβλημα στους υπαλλήλους του ιδιωτικού τομέα είναι ότι, με εξαίρεση τον κατώτατο μισθό, οι αυξήσεις στις αποδοχές τους δεν εξαρτώνται άμεσα από το κράτος. Για τους περισσότερους, οι μισθοί παραμένουν καθηλωμένοι εδώ και 15 χρόνια, ενώ και για τους υπαλλήλους Δημοσίου, παρότι όλοι τους λαμβάνουν κάθε χρόνο την αύξηση που ανακοινώνει η κυβέρνηση στον κατώτατο, οι αποδοχές παραμένουν συμπιεσμένες.
Αν και η επαναφορά του 13ου και 14ου μισθού στο Δημόσιο έχει αποκλειστεί, από τη ΔΕΘ ο πρωθυπουργός θα εξαγγείλει στοχευμένες παρεμβάσεις που θα δίνουν ανάσα σε εργαζόμενους.
Για τους ιδιωτικούς υπαλλήλους ιδιαίτερα προβλέπονται:
α) Αυξήσεις κάθε χρόνο στον κατώτατο και τον μέσο μισθό: ο στόχος-πρόβλεψη που είχε θέσει το 2023 ο πρωθυπουργός να φτάσει ο κατώτατος στα 950 ευρώ το 2027, επιτυγχάνεται πλήρως. Ενώ για τον μέσο μισθό πλήρους απασχόλησης, ο στόχος των 1.500 ευρώ έχει ξεπεραστεί ήδη από το 2025.
Με βάση την εμπειρία αυτή, ο πρωθυπουργός θα θέσει νέο στόχο για αύξηση του κατώτατου μέχρι το 2030 περίπου στα 1.350-1.400 ευρώ τον μήνα ενδεχομένως, ενώ για τον μέσο μισθό κοντά στα 2.000 ευρώ.
β) Ενθάρρυνση σύναψης συλλογικών συμβάσεων και επέκταση των αυξήσεων σε περισσότερους κλάδους επιχειρήσεων και εργαζομένων, ως μέσο για να απλωθούν ομοιόμορφα και ταχύτερα στους εργαζόμενους.
γ) Διατακτικές και κάρτες σίτισης: εξετάζεται αύξηση από τα 6 ευρώ σε 10 ευρώ ημερησίως. Αν και παρέμενε στο συρτάρι εδώ και 20 χρόνια, πλέον αποτελεί καθολικό αίτημα, το οποίο υπέβαλαν εργοδότες και εργαζόμενοι (ΓΣΕΕ, ΣΕΒ, ΓΣΕΒΕΕ, ΕΣΕΕ, ΣΕΤΕ και ΣΒΕ) με κοινή επιστολή τους προς την κυβέρνηση εν όψει της ΔΕΘ. Το μέτρο ενισχύει άμεσα το καθαρό εισόδημα των εργαζομένων έως 300 ευρώ κάθε μήνα -ειδικά σε περίοδο υψηλής ακρίβειας στα τρόφιμα- όπως επίσης και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων που θέλουν να προσελκύσουν προσωπικό που έχουν ανάγκη, χωρίς να επιβαρύνουν υπέρμετρα το μη μισθολογικό κόστος τους με εισφορές ασφάλισης.
Εκτός από αυξήσεις μισθών και μειώσεις κρατήσεων, πάντως, για οικογένειες με παιδιά, δεν πρέπει να αποκλειστεί και κάποιο μέτρο-έκπληξη, όπως η εκ νέου χορήγηση έκτακτου επιδόματος 150 ευρώ για κάθε παιδί που δόθηκε τον Ιούλιο.
5) Αγρότες: δάνεια, πληρωμές- εξπρές και μέτρα-έκπληξη
Στο επίκεντρο των εξαγγελιών βάζει φέτος η κυβέρνηση και όσους παράγουν και κρατούν ζωντανή την περιφέρεια. Σχεδιάζει σημαντικές αλλαγές που θα περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:
Νέο σύστημα πληρωμών, τακτικές καταβολές και ταχύτερη εκταμίευση επιδοτήσεων για όσους σπεύδουν να υποβάλουν την Ενιαία Αίτηση Πληρωμής νωρίτερα από την καταληκτική διορία.
Νέα μέτρα αντιμετώπισης του αυξημένου κόστους παραγωγής.
Ελάφρυνση από τα δανειακά βάρη που προκάλεσε η κρίση σε αγρότες – κτηνοτρόφους.
Νέο Ταμείο Αγροτικής Επιχειρηματικότητας για τον πρωτογενή τομέα, μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας (ΕΑΤ). Το Ταμείο θα παρέχει δάνεια σε αγρότες, αλλά και επιχορήγηση για όσους καταρτίζουν ένα επιχειρηματικό πλάνο για τις αγροτικές δραστηριότητες που ασκούν.
Στο βάθος… και νέες παροχές
Παρεμβάσεις θα ανακοινωθούν και για το Στεγαστικό, με επικρατέστερο σενάριο την εξαγγελία νέου προγράμματος «Σπίτι μου 3», επίσης μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας. Μετά και την προ ημερών αναβάθμιση της με την πιστοποίηση Pillar Assessment από την Κομισιόν, η ΕΑΤ αποκτά άμεση πρόσβαση σε πόρους από ευρωπαϊκά Ταμεία και ο πρωθυπουργός θα παρουσιάσει αναλυτικά το νέο οικονομικό και κοινωνικό ρόλο της. Πλέον θα μπορεί να ανοίξει τις πόρτες της όχι μόνο σε μικρομεσαίους και αγρότες, αλλά και στα νοικοκυριά. Προβλέπεται παροχή φθηνών τραπεζικών δανείων αντίστοιχων με εκείνων από το Ταμείο Ανάκαμψης. Το μέτρο μπορεί να εφαρμοστεί και σε μόνιμη βάση και όχι μόνο εκτάκτως, όπως γινόταν επειδή το ΤΑΑ είχε ως ημερομηνία λήξης την 31η Αυγούστου.
Σε ό,τι αφορά αλλαγές και περαιτέρω μείωση φόρων στα ενοίκια κατοικίας πάντως, πολλά θα εξαρτηθούν από τα στοιχεία των φετινών φορολογικών δηλώσεων, αλλά και το πόσο γρήγορα και αποτελεσματικά θα ενεργοποιηθεί το Μητρώο Ιδιοκτησίας και Διαχείρισης Ακινήτων (ΜΙΔΑ) ώστε αδήλωτα ή υποδηλωμένα μισθώματα να έρθουν στο φως.
