H δημοκρατία δεν είναι μόνο μια πρόταση αξιών, αλλά είναι το κλειδί για την ασφάλεια, τη γεωπολιτική διακυβέρνηση και την οικονομική σταθερότητα, δήλωσε η Laura Thornton, Senior Vice President of Democracy, Alliance for Securing Democracy, German Marshall Fund, σε συνέντευξή της στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AΠΕ-ΜΠΕ) ενόψει του Athens Democracy Forum που θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα στις 27-29 Σεπτεμβρίου.
Η Thornton τόνισε μάλιστα ότι αυτό είναι κάτι που πρέπει να γίνει αντιληπτό από όλους, προκειμένου να γίνει μια κοινή προσπάθεια για την εδραίωση της δημοκρατίας και της προστασίας από τυχόν κινδύνους.
Ερωτηθείσα για τους λόγους των «δημοκρατικών ελλειμμάτων» και την άνοδο ακροδεξιών παρατάξεων, η Thornton είπε ότι οι άνθρωποι στα δημοκρατικά κράτη παγκοσμίως πιστεύουν όλο και περισσότερο ότι τα συστήματα διακυβέρνησής τους ευνοούν τις ελίτ, μέσω απροκάλυπτης διαφθοράς ή άλλων τρόπων επιρροής (λόμπι, πολιτική χρηματοδότηση). «Η δυσπιστία προς την κυβέρνηση διογκώνεται και ολοένα περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι οι πολιτικοί και τα κόμματα έχουν συμφέροντα», είπε, προσθέτοντας ότι ορισμένοι αναλυτές επισημαίνουν επίσης τις πολιτιστικές διαφορές και την πόλωση σε ζητήματα παραδοσιακών αξιών – όπως αυτά που σχετίζονται με τα δικαιώματα των γυναικών, τη μετανάστευση, την κοινότητα LGBTQ+ και τον ρόλο της θρησκείας – ως αιτίες απειλής της δημοκρατίας.
Ωστόσο, υπογράμμισε ότι «ο δρόμος για την επούλωση αυτής της παρακμής θα είναι μακρύς» και θα πρέπει να επεκτείνεται από την εκπαίδευση του πολίτη έως τις προσπάθειες και τους διαλόγους ‘αποπόλωσης’, τις επενδύσεις σε ανεξάρτητα τοπικά μέσα ενημέρωσης και τις συνελεύσεις πολιτών».
«Χρειαζόμαστε επίσης συνεργασίες σε όλους τους τομείς για να λειτουργήσει η δημοκρατία», τόνισε.
Όσον αφορά στον ρόλο των ΜΜΕ και τη συμβολή τους στη διασφάλιση της δημοκρατίας, εκτίμησε ότι υπάρχει μεγάλο περιθώριο βελτιωτικών κινήσεων.
Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη της Laura Thornton στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ) και τη Λίλα Χοτζόγλου:
– Σοβαρή δημοκρατική οπισθοδρόμηση καταγράφεται τελευταία σε όλο τον κόσμο με την ταυτόχρονη άνοδο των ακροδεξιών κομμάτων. Τι πιστεύετε ότι πήγε στραβά; Από πού πηγάζουν τα δημοκρατικά ελλείμματα; Και τι μπορεί να γίνει για να αποφευχθούν επικίνδυνες πολιτικές ρωγμές;
– Δεν νομίζω ότι υπάρχει μια σαφής απάντηση στο τι πήγε στραβά. Ορισμένοι αναλυτές επισημαίνουν την αποτυχία των δημοκρατιών να συμβάλουν σε μια δίκαιη οικονομική ανάπτυξη, να εκπροσωπήσουν επαρκώς τις ανάγκες των πολιτών και να παράσχουν δικαιοσύνη για όλους. Οι πολίτες των δημοκρατικών εθνών παγκοσμίως πιστεύουν όλο και περισσότερο ότι τα συστήματα διακυβέρνησής τους ευνοούν τις ελίτ, μέσω της απροκάλυπτης διαφθοράς ή άλλων τρόπων επιρροής (λόμπι, πολιτική χρηματοδότηση). Οι άνθρωποι έχουν αυξανόμενη δυσπιστία προς την κυβέρνηση και εκτιμούν ότι οι πολιτικοί και τα κόμματα εξυπηρετούν συγκεκριμένα συμφέροντα και δεν τους αντιπροσωπεύουν επαρκώς. Το γεγονός ότι τα περισσότερα στελέχη και οι υποψήφιοι των κομμάτων είναι ηλικιωμένοι, άντρες, πλούσιοι και προέρχονται από την κυρίαρχη εθνική και θρησκευτική ομάδα επιδεινώνει το πρόβλημα. Σε πολλές χώρες, η επιλογή των υποψηφίων καθορίζεται καθαρά από τις δωρεές ενός ατόμου σε ένα κόμμα και όχι από τις ιδέες του και την πολιτική του σε ίσους όρους ανταγωνισμού. Δεν προκαλεί έκπληξη λοιπόν το γεγονός ότι οι πολίτες είναι δυσαρεστημένοι με τους εκπροσώπους και τη δημοκρατία τους. Άλλοι αναλυτές επισημαίνουν τις πολιτιστικές διαφορές και την πόλωση σε ζητήματα παραδοσιακών αξιών — όπως αυτά που σχετίζονται με τα δικαιώματα των γυναικών, τη μετανάστευση, την κοινότητα LGBTQ+ και τον ρόλο της θρησκείας — ως πρόκληση για τη δημοκρατία. Η «θεωρία της μεγάλης αντικατάστασης» βασίζεται σε αυτό το αίσθημα της χαμένης εξουσίας, ωθώντας τους ανθρώπους να αμφισβητήσουν τον κανόνα της πλειοψηφίας. Αξιοποιώντας αυτές τις διασπάσεις, οι κακοήθεις δυνάμεις εσωτερικά και εξωτερικά προτείνουν εναλλακτικά μοντέλα διακυβέρνησης. Ο δεξιός αυταρχισμός αυξάνεται σε πολλές χώρες.
Δεν είναι μόνο η άνοδος των ακροδεξιών κομμάτων, είναι η απαίτηση των πολιτών, οι οποίοι αισθάνονται ότι ένας ισχυρός ηγέτης πρόθυμος να «παλέψει» είναι πιο σημαντικός από την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και των δημοκρατικών αρχών. Ο φόβος — για τους άλλους, την αλλαγή και τη διαφορά – κάνει δελεαστικές τις απλές λύσεις που υπόσχονται οι ανελεύθεροι λαϊκιστές. Οι ανερχόμενοι ηγέτες αυταρχικών καθεστώτων έχουν επίσης εξωτερική υποστήριξη, σχηματίζοντας συμμαχίες (και συναντώνται στο Συνέδριο της Συντηρητικής Πολιτικής Δράσης (CPAC)) λαμβάνοντας μάλιστα χρηματοδότηση από ξένους παράγοντες που στοχεύουν στην υποβάθμιση της δημοκρατίας παγκοσμίως. Τροφοδοτώντας αυτές τις προκλήσεις, τα ψευδή αφηγήματα και τα ψέματα, που διχάζουν τις δημοκρατικές κοινωνίες, διαβρώνουν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς τους και υποστηρίζουν τους ηγέτες απολυταρχικών καθεστώτων, μολύνουν τους χώρους πληροφόρησης, ωθούν τους ανθρώπους σε φυλετικές φούσκες πληροφοριών. Η διαδικτυακή παραπληροφόρηση έχει πάρει επικίνδυνες διαστάσεις καθώς εξαφανίζονται τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, ιδιαίτερα σε τοπικό επίπεδο. Η πληροφόρηση διαβρώνεται από τη φθηνή, γρήγορη και καθολική διαδικτυακή πρόσβαση.
Όσον αφορά για τον δρόμο για την επούλωση αυτής της παρακμής, θα είναι μακρύς. Η αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων θα αφορά τη διόρθωση των θεσμών μας, την επανεξέταση της εκπροσώπησης, τον περιορισμό των χρημάτων στην πολιτική, την εκλογική μεταρρύθμιση και την ενίσχυση της εποπτείας των πολιτών. Και θα γεννά ερωτήματα, όπως: Πώς μπορούμε να οικοδομήσουμε ξανά κοινότητες που είναι ανθεκτικές στις σειρήνες των ανελεύθερων ηγετών; Πώς μπορούμε να οικοδομήσουμε την ανεκτικότητα και την κοινωνική εμπιστοσύνη και συνοχή; Νομίζω ότι αυτό θα περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα προσεγγίσεων από την εκπαίδευση του πολίτη έως τις προσπάθειες αποπόλωσης και τους διαλόγους, τις επενδύσεις σε ανεξάρτητα τοπικά μέσα ενημέρωσης, τις συνελεύσεις πολιτών και την οικοδόμηση κοινότητας.
– Πιστεύετε ότι ο ιδιωτικός και ο δημόσιος τομέας μπορούν να συνεργαστούν για να βρουν λύσεις για την ενίσχυση της δημοκρατίας; Μπορούν να ενώσουν τις δυνάμεις τους για να πείσουν ότι η δημοκρατία είναι το καλύτερο καθεστώς που υπηρετεί σωστά τους πολίτες της;
– Πρέπει να γίνει αντιληπτό από όλους ότι η δημοκρατία δεν είναι μόνο μια πρόταση αξιών, αλλά είναι κλειδί για την ασφάλειά μας, τη γεωπολιτική διακυβέρνηση και την οικονομική μας σταθερότητα. Το γεγονός ότι απολυταρχικά καθεστώτα έχουν εδραιωθεί σε αρκετές χώρες και συνεχίζουμε να συνεργαζόμαστε με χώρες που τιμωρούν δημοσιογράφους, για παράδειγμα, δεν είναι χρήσιμο. Ήλπιζα ότι πήραμε το μάθημά μας από τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία ότι οι εξαρτήσεις από δικτατορικά καθεστώτα θα μας βλάψουν μακροπρόθεσμα, όπως είδαμε με την εξάρτηση της Ευρώπης από το φυσικό αέριο. Αν συνεχίσουμε να είμαστε τόσο στενά συνδεδεμένοι, κινδυνεύουμε με εκβιασμό. Και ελπίζω ότι μπορούμε να απαλλαγούμε από την αφέλεια ότι η εμπλοκή με αυταρχικά καθεστώτα μέσω των επιχειρήσεων θα τα κάνει πιο δημοκρατικά, καθώς αυτό σαφώς δεν λειτούργησε ούτε με τη Ρωσία ούτε με την Κίνα. Ελπίζω ότι όλοι οι τομείς μπορούν να υποστηρίξουν τη δημοκρατία και να κατανοήσουν ότι είναι για τον συμφέρον μας και το κλειδί για τη σταθερότητά μας.
Χρειαζόμαστε επίσης συνεργασίες σε όλους τους τομείς για να λειτουργήσει η δημοκρατία. Χώρες όπως η Σουηδία και η Φινλανδία έχουν υιοθετήσει ένα φιλόδοξο πρόγραμμα «ολόκληρης της κοινωνίας» για να οικοδομήσουν υποστήριξη για τη δημοκρατία και την εθνική ανθεκτικότητα, με τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, των δημοσίων υπαλλήλων, των σχολείων, του στρατού, των πολιτικών και των πολιτών.
– Η δύναμη της δημοκρατίας είναι εμφανής στην αντοχή της Ουκρανίας ενάντια στη ρωσική εισβολή. Ωστόσο, οι επιπτώσεις του πολέμου θα είναι σοβαρές για την ίδια τη χώρα, αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο. Ποιες είναι κατά τη γνώμη σας οι πιο σοβαρές συνέπειες αυτού του συνεχιζόμενου πολέμου;
– Η πιο σοβαρή συνέπεια είναι εάν η διεθνής κοινότητα χάσει την αποφασιστικότητά της να υπερασπιστεί την Ουκρανία. Η Ουκρανία υπερασπίζεται τη δημοκρατία ενάντια στην απολυταρχία για λογαριασμό όλων μας. Η εισβολή της Ρωσίας αφορούσε τη δημοκρατία – είναι αυτό που φοβάται περισσότερο, δηλαδή μια δημοκρατία στα σύνορά της.
Η δημοκρατία είναι μεταδοτική και το Κρεμλίνο απειλείται από αυτήν. Αν χάσουμε το ενδιαφέρον μας και σταματήσουμε να υποστηρίζουμε την Ουκρανία, τότε τι μήνυμα στέλνουμε; Ότι ο κόσμος είναι έτοιμος για ‘αρπαγή’ και ότι οι αυταρχικοί ηγεμόνες μπορούν απλώς να εισβάλουν σε κυρίαρχα έθνη; Πού θα πάει η Ρωσία μετά; Η Γεωργία ήταν το σπίτι μου για 7 χρόνια, και φοβάμαι για το τι θα ακολουθήσει. Η υπεράσπιση της Ουκρανίας είναι επομένως το κλειδί για τη γεωπολιτική μας ασφάλεια.
– Ποιος είναι ο ρόλος της τεχνολογίας για τη δημοκρατία; Πώς μπορεί να βοηθήσει;
– Φυσικά η τεχνολογία μπορεί να συμβάλλει είτε θετικά είτε αρνητικά. Έχουμε αμέτρητα παραδείγματα για το πώς η τεχνολογία έχει προωθήσει τα συμφέροντα των απολυταρχικών ηγετών ενάντια στη δημοκρατία. Στον Οργανισμό μου έχουμε παρακολουθήσει, για παράδειγμα, τον τρόπο με τον οποίο κακόβουλοι παράγοντες μπορούν να χρησιμοποιήσουν την τεχνολογία στις επιχειρήσεις πληροφόρησης τους, στην παρακολούθηση πολιτικών αντιπάλων, στις εκλογικές παρεμβάσεις, κ.λπ. Αλλά υπάρχουν παράλληλα ενδιαφέρουσες εξελίξεις στην τεχνολογία που συνεισφέρουν στη δημοκρατία. Για παράδειγμα, η τεχνητή νοημοσύνη και ο ρόλος της για την καταπολέμηση ψευδών ειδήσεων, μέσα από την εξακρίβωση της πηγής των πληροφοριών.
– Όταν οι απειλές είναι αόρατες. Για παράδειγμα, οι επιθέσεις στον κυβερνοχώρο, πόσο επικίνδυνες είναι; Και πιο συγκεκριμένα, δεδομένων των αναφορών για πιθανή ρωσική παρέμβαση στις αμερικανικές εκλογές του 2016, ποιες είναι οι σκέψεις σας για τις επερχόμενες εκλογές του 2024.
– Όχι μόνο οι επιθέσεις στον κυβερνοχώρο, αλλά όλα τα εργαλεία κακοήθους παρέμβασης – οικονομικά, επιχειρήσεις πληροφοριών, τεχνολογία- είναι επικίνδυνα. Ανησυχούμε φυσικά για τις εκλογές του 2024, ιδιαίτερα καθώς η Ρωσία έχει περισσότερα κίνητρα από ποτέ να παρέμβει, καθώς θα έχει διαφορά στο αν ο Πρόεδρος των ΗΠΑ υποστηρίζει την Ουκρανία ή όχι. Ο Τrump ηγείται ξεκάθαρα στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα και έχει υποστηρίξει ανοιχτά τον Putin λέγοντας ότι θα σταματήσει να υποστηρίζει την Ουκρανία. Φυσικά η Ρωσία θα προτιμούσε αυτό το αποτέλεσμα. Επιπλέον, ο ίδιος ο Putin έχει ήδη εκφραστεί πολλάκις εναντίον των κατηγοριών που δέχεται ο Τrump. Δεδομένης της έλλειψης εμπιστοσύνης πολλών Αμερικανών στις εκλογές, θα είναι εύκολο για το Κρεμλίνο, μέσω της παραπληροφόρησης, να δημιουργήσει ένα χάος το 2024.
– Τα ΜΜΕ συχνά επικρίνονται για τη διάδοση ψευδών ειδήσεων. Πώς μπορούν να διασφαλιστούν ελεύθερα και δημοκρατικά μέσα ενημέρωσης;
– Πρόκειται για μια μεγάλη συζήτηση. Καταρχάς, χρειάζονται επενδύσεις σε ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, ιδιαίτερα σε τοπικό επίπεδο. Απαιτείται σωστή λειτουργία των μέσων ενημέρωσης. Επίσης, δημόσια μέσα ενημέρωσης – όπως στη Γερμανία, με ιδιοκτήτες τους ίδιους τους πολίτες – θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα πρότυπο για αξιόπιστες ειδήσεις.
Απαιτούνται κανονισμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς υπάρχουν πλατφόρμες που αλλάζουν τους αλγόριθμους, ώστε να προωθούν τις κακές πληροφορίες και το βίαιο, επιβλαβές περιεχόμενο σε αντίθεση με τις θετικές ειδήσεις. Υπάρχουν πολλά που πρέπει να κάνουμε.
