Σε τροχιά βαθιάς κρίσης βρίσκεται ο ελληνικός αγροτικός τομέας, όπως αποτυπώνεται στα ανησυχητικά στοιχεία για την εκρηκτική αύξηση των εισαγωγών τροφίμων, τη συνεχή συρρίκνωση της παραγωγικής βάσης και τη ραγδαία γήρανση του αγροτικού πληθυσμού. Την ίδια στιγμή, οι συζητήσεις στις Βρυξέλλες για τη νέα Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ 2028-2034) ξεκινούν με την Ελλάδα να αντιμετωπίζει τον κίνδυνο περαιτέρω απαξίωσης της εγχώριας πρωτογενούς παραγωγής, εάν δεν ληφθούν άμεσα δομικά μέτρα ενίσχυσης των παραγωγών.
Η εικόνα της ελληνικής υπαίθρου αποτυπώνεται με μελανά χρώματα στα πρόσφατα δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ. Μεταξύ των ετών 2020 και 2025, οι εισαγωγές αγροτικών προϊόντων και τροφίμων σχεδόν διπλασιάστηκαν, φτάνοντας τα 4,52 δισεκατομμύρια ευρώ από 2,49 δισεκατομμύρια ευρώ. Η μεγαλύτερη επιβάρυνση καταγράφεται στις εισαγωγές ζώντων ζώων και κρέατος, καθώς και στα γαλακτοκομικά προϊόντα, εξέλιξη που αποδεικνύει την αυξανόμενη εξάρτηση της χώρας από το εξωτερικό για βασικά είδη διατροφής.
Συρρίκνωση παραγωγής και δημογραφικό αδιέξοδο
Παράλληλα με την αύξηση των εισαγωγών, ο ελληνικός αγροτικός τομέας καταγράφει σταθερή υποχώρηση στην πραγματική αξία της παραγωγής του. Οι εκτιμήσεις δείχνουν συνεχή πτώση της συνολικής αξίας σε σταθερές τιμές, ενώ η απασχόληση στη γεωργία, τη δασοκομία και την αλιεία μειώνεται αισθητά, με τις ευρωπαϊκές προβλέψεις να κάνουν λόγο για δραματική συρρίκνωση των θέσεων εργασίας τα επόμενα χρόνια.
Ένα από τα πλέον ανησυχητικά στοιχεία αφορά τη δομή του αγροτικού πληθυσμού. Η ηλικιακή κατανομή των απασχολούμενων στον πρωτογενή τομέα είναι ιδιαίτερα ανισόρροπη, καθώς οι νέοι κάτω των 40 ετών αντιπροσωπεύουν μόλις ένα ελάχιστο ποσοστό του συνόλου, ενώ η συντριπτική πλειονότητα των παραγωγών είναι άνω των 55 ετών. Η έλλειψη ανανέωσης απειλεί άμεσα τη βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων και τη μελλοντική παραγωγική ικανότητα της χώρας.
Η ψαλίδα των τιμών και οι θεσμικές στρεβλώσεις
Η οικονομική πίεση που υφίστανται οι παραγωγοί εντείνεται από τη μεγάλη απόσταση μεταξύ της τιμής στο χωράφι και της τελικής τιμής στο ράφι. Το ποσοστό του κέρδους που καταλήγει στον αγρότη έχει περιοριστεί δραματικά με την πάροδο των δεκαετιών, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας καρπώνονται τα δίκτυα διακίνησης και τα μεγάλα σημεία λιανικής πώλησης.
Την κατάσταση επιβαρύνουν περαιτέρω οι θεσμικές στρεβλώσεις και οι ασάφειες στους ορισμούς του επαγγελματία και του ενεργού αγρότη. Παρατηρούνται φαινόμενα όπου μη δικαιούχοι καρπώνονται πόρους που προορίζονται για την ενίσχυση της πρωτογενούς παραγωγής, ενώ παράλληλα οι στατιστικές αποκλίσεις στους ελέγχους των επιδοτήσεων δημιουργούν συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού σε βάρος των πραγματικών κτηνοτρόφων και καλλιεργητών.
Οι προκλήσεις της νέας ΚΓΠ και η ανάγκη για μεταρρυθμίσεις
Εν όψει των διαπραγματεύσεων για τη νέα Κοινή Γεωργική Πολιτική της περιόδου 2028-2034, ο ελληνικός αγροτικός τομέας καλείται να αντιμετωπίσει κρίσιμα διλήμματα. Η συζήτηση στις Βρυξέλλες επικεντρώνεται στο αν η ΚΓΠ θα διατηρήσει τον κοινό ευρωπαϊκό της χαρακτήρα ή αν θα μετατοπιστεί σε ένα πιο αποκεντρωμένο μοντέλο ανά κράτος-μέλος.
Για την υπέρβαση της κρίσης, εκπρόσωποι των παραγωγικών φορέων υπογραμμίζουν την ανάγκη για ουσιαστική συμμετοχή των ίδιων των αγροτών στη λήψη των αποφάσεων. Μεταξύ των προτάσεων που προκρίνονται για τη θωράκιση του κλάδου περιλαμβάνονται η προστασία των χρήσεων γης για την παραγωγή τροφής, η ίδρυση εξειδικευμένων αγροτικών σχολείων μαθητείας και η συσπείρωση των παραγωγών μέσω Αγροτικών Επιμελητηρίων και συνεργατικών σχημάτων.
