Τα κριτήρια βάσει των οποίων αναγνωρίζεται από την ιστορία ένας Μεγάλος, είναι πολλά.
Είναι να διαθέτει σε μεγάλο βαθμό και κατά κανόνα στη ζωή του σοφία, σύνεση, σωφροσύνη, ισχυρή κρίση, διορατικότητα, αποφασιστικότητα, επιλογή συνεργατών, μόρφωση πλατιά, σιδερένια νεύρα, αξιοπιστία, ανδρεία, να διαθέτει αγάπη και πάθος για την αλήθεια, σεβασμό στου άλλου τη γνώμη και άλλα πολλά που αποτελούν ένα θαυμαστό σύνολο, εν πολλοίς χαρισματικό.
Ένα όμως προσόν το οποίο απεχθάνεται ο προσωπικός εγωισμός, είναι η παραδοχή των λαθών που προϋποθέτει άλλα χαρίσματα όπως: φόβο Θεού, αυτογνωσία, ταπεινοφροσύνη, καλοσύνη κ.α.
Χαρακτηριστικό γνώρισμα των Μικρών είναι αυτός ο εγωισμός. Το να μην παραδέχονται καθόλου τα λάθη τους, αλλά να προσπαθούν να τα δικαιολογούν ρίχνοντας συνήθως τις ευθύνες σε άλλους, εν γνώση τους ότι διαπράττουν άδικο. Νομίζουν ότι αν παραδεχτούν τα λάθη τους, θα πληγεί το γόητρο τους.
Όμως ο «πνευματικός νόμος» που έθεσε στη ζωή των ανθρώπων ο Θεός, θα λειτουργήσει πληρώνοντας τιμωρητικά με ακρίβεια είτε το θέλουν, είτε όχι, αργά ή γρήγορα.
Η παραδοχή των λαθών είναι γνώρισα των όντως Μεγάλων. Αυτό λέει η ιστορία και αυτό αποδεικνύει η καθημερινή πράξη σε όλα τα επίπεδα της ζωής. Η παραδοχή ενός λάθους και η θαρραλέα ανάληψη ευθυνών, δεν είναι μείωση της προσωπικότητας, αλλά τιμή. Προϋποθέτει ψυχικό μεγαλείο. Η εκζήτηση μάλιστα συγγνώμης δεν είναι απλό μεγαλείο ψυχής, αλλά απόδειξη εσωτερικού πλούτου και γνήσιας αρετής. «Όσω μέγας ει, τοσούτω ταπεινού σεαυτόν, και έναντι Κυρίου ευρήσεις χάριν. Ότι μεγάλη η δυναστεία του Κυρίου και υπό των ταπεινών δοξάζεται» (Σοφία Σειράχ 3, 18-20), δηλαδή όσο μεγάλος είσαι, τόσο να ταπεινώνεσαι και μπροστά στον Κύριο θα βρεις χάρη. Πράγματι η δύναμη του Κυρίου είναι μεγάλη, αλλά από τους ταπεινούς δοξάζεται.
Όσο ταπεινώνεται ένας μεγάλος που παραδέχεται τα λάθη του και ζητά συγγνώμη από αυτόν ή αυτούς που επλήγησαν από τις συνέπειες του λάθους του, τόσο διευρύνεται το μεγαλείο του. Αυτό συνέβη με όλους τους μεγάλους της κοσμικής ιστορίας, διότι για τους Μεγάλους της αγιότητος αυτό εξυπακούεται.
Ο Χριστός μας ζητά ταπείνωση της οποίας κορυφαία πράξη είναι η αληθινή εκζήτηση συγγνώμης από τον άλλο. Μας δείχνει το δρόμο του πνευματικού μεγαλείου και την προϋπόθεση σωτηρίας. Για αυτό και μας απαγορεύει την προσφορά του δώρου στο ναό του Θεού, αν πρώτα δε συμφιλιωθούμε με αυτόν που όχι μόνο αδικήσαμε, αλλά και με αυτόν από τον οποίο αδικηθήκαμε. (Ματθ. 5, 24)
Στη δε ακολουθία της θείας μεταλήψεως που πρέπει να διαβάζει ο πιστός πριν κοινωνήσει, διαβάζουμε το τόσο εύστοχο στην εισαγωγή της προσευχής: «Μέλλων φαγείν άνθρωπε Σώμα Δεσπότου, φόβω πρόσεχθε μη φλεχθής, πυρ τυγχάνει. Πρώτον, καταλλάγηθι τοις σοι λυπούσιν, έπειτα θαρρών μυστικήν βρώσιν φάγε», δηλ. όταν πρόκειται, άνθρωπε, να κοινωνήσεις το Σώμα του Κυρίου, πλησίασε με φόβο για να μην καείς, διότι είναι φωτιά. Πήγαινε πρώτα να συμφιλιωθείς με αυτούς που σε λύπησαν, και έπειτα με θάρρος πρόσλεθε να φας τη μυστική τροφή.
Απόσπασμα από το βιβλίο «Επί το Άροτρον», π. Χρυσοστόμου Παπαδάκη, Αρχιμανδρίτου του Οικουμενικού Θρόνου
