Τον ενθουσιασμό τον έχουμε γνωρίσει όλοι. Τον προκαλούν διάφορα αίτια στη ζωή μας που μπορεί να είναι κοινά ή προσωπικά. Κοινό αίτιο ενθουσιασμού μπορεί να είναι ένας εθνικός λόγος, ένα θαύμα, ένα καταπληκτικό τοπίο, μια θαυμάσια εκδρομή ένας υπέροχος λόγος ενός ικανού ομιλητή, ένα πολύ ωραίο τραγούδι, το αποτέλεσμα ενός αγώνα ποδοσφαίρου ή ενός αγωνίσματος στίβου κ.α.
Ο προσωπικός ενθουσιασμός μπορεί να έχει αίτιο μία επιτυχία, την επίτευξη ενός στόχου, μία γνωριμία που θα προκαλέσει το ερωτικό σκίρτημα της καρδιάς, μια διάκριση, μια αναγνώριση ενός καλλιτεχνικού έργου κ.α.
Στον ενθουσιασμό μετέχει όλο το είναι του ανθρώπου, το οποίο όμως μπορεί να οδηγήσει και σε αρνητικά άκρα, διότι μοιάζει με ορμητικό ποτάμι. Την ώρα του ενθουσιασμού παρουσιάζονται και ενεργούν κρυφές δυνάμεις της ψυχής και του σώματος, αλλά είναι δίκοπο μαχαίρι! Παρατηρώντας γενικά τον ενθουσιασμό, βγάζει κάνεις ωφέλιμα συμπεράσματα. Αλίμονο στη ζωή μας δεν υπήρχε ο ενθουσιασμός. Δεν θα υπήρχαν νίκες στις μάχες, ούτε ναοί φανταστικού κάλλους, ούτε μεγαλόπρεπα κτίρια, ούτε τίποτα από αυτά που καταγράφει ως σημαντικά κατορθώματα και έργα η ιστορία και η τέχνη.
Υπήρξαν όμως και πολλά τραγικά σφάλματα στα οποία οδήγησε ο ενθουσιασμός, διότι δεν τον κατηύθυνε μία ώριμη σκέψη η οποία ξέρει να ζυγίζει τους παράγοντες, να επιλέγει το σωστό χρόνο και να χρησιμοποιεί τα σωστά πρόσωπα και τις σωστές μεθόδους. Σε μία π.χ. πολεμική κίνηση, κυρίως απελευθερωτική επιχείρηση, όταν λείπει ο ενθουσιασμός, νίκη δεν υπάρχει. Όμως, ο ενθουσιασμός ενώ πρέπει να διακατέχει κυρίως τους στρατιώτες, η ωριμότητα πρέπει να διακρίνει κυρίως τους στρατηγούς που δίνουν τις εντολές. Χωρίς ωριμότητα δεν υπάρχει σοβαρή και αποτελεσματική υπευθυνότητα και χωρίς υπευθυνότητα δεν δίνονται σωστές εντολές, για αυτό και τα αποτελέσματα είναι τραγικά.
Η ωριμότητα είναι αποτέλεσμα της εμπειρίας, όταν αυτή συνοδεύεται από θετική σκέψη και αυτοκυριαρχία πάνω στο συναίσθημα. Απαραίτητη κρίνεται η παρουσία της λογικής. Προκειμένου όμως για την κατά Χριστόν ζωή, χρειάζεται και η ζώσα πίστη. Συνήθως αυτά συμπορεύονται με την ωριμότητα της ηλικίας.
Βέβαια εννοείται ότι όπως υπάρχουν οι εξαιρέσεις πρώιμης ωριμότητας, υπάρχουν και οι περιπτώσεις που η ηλικία δεν συμβαδίζει με την ωριμότητα. Υπάρχουν δηλαδή άνθρωποι που δεν ωρίμασαν ακόμη και σε προχωρημένη ηλικία, επειδή αναπαύονταν να ζουν μέσα στην επιπολαιότητα, χωρίς θετική παραγωγική σκέψη, χωρίς διάθεση μαθητείας στην εμπειρία της ζωής. Ο άγιος Παλλάδιος επίσκοπος Ελενουπόλεως στη σπουδαία βιογραφία με μορφή διαλόγου, του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου γράφει: «Το άτιμον εν γήρα απόδειξις της νεωτερικής ώρας η καπηλεία», δηλαδή, η ατιμία στα γηρατειά, είναι απόδειξη της απάτης κατά τη νεανική ηλικία.
Ένας παλαιός θυμόσοφος και ενάρετος αγιορείτης, ο Γέρων Γερόντιος (1894-1973) από το Αδραμύτιο της Μικράς Ασίας και διάδοχος του Οσίου Δανιήλ του Κατουνακιώτου, έλεγε τούτο: «είδες άνθρωπο σαλιάρη; από τα νιάτα του ήταν σαλιάρης». Και αυτό συμβαίνει με όλα τα πάθη. Μία ζωή γεμάτη από σφάλματα το ένα πάνω στο άλλο, μοιάζει με κτίριο κτισμένο χωρίς σχέδιο και θεμέλια. Όλα πρόχειρα, για αυτό και είναι άσχημο, δύσχρηστο και επικίνδυνο, και ας υπήρχε ενθουσιασμός στο κτίσιμο του. Αυτά τα γνωρίζουν οι θεόσοφοι πατέρες.
Ας δούμε τη σοφία τους αυτή από δύο περιπτώσεις μόνο:
α) Όταν χειροτονείται ένας ιερέας, του δίδεται η χάρις ως πνευματική εξουσία να τελεί όλα τα μυστήρια εκτός από δύο. Το ένα είναι το μυστήριο της ιεροσύνης, το οποίο τελεί μόνο ο επίσκοπος και το άλλο είναι η εξομολόγηση. Δηλαδή ενώ βαπτίζει, στεφανώνει, ιερουργεί το κορυφαίο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, καθώς και τα υπόλοιπα μυστήρια, ενώ κάνει αγιαστικές πράξεις και ακολουθίες,κηρύττει και διοικεί, δεν μπορεί να εξομολογεί. Δεν του δίδεται δηλαδή η πνευματική πατρότητα όπως αυτή νοείται μέσα από το μυστήριο της μετανοίας και εξομολογήσεως. Χρειάζεται ειδική τελετουργική χειροθεσία από τον επίσκοπο στον ιερέα, τον οποίο ο ίδιος κρίνει ότι έχει τα απαιτούμενα προς τούτο προσόντα.Δηλαδή σύνεση, γνώσεις, ευλάβεια. εμπειρία, σοβαρότητα, εχεμύθεια, δυνατότητα για την ειδική πνευματική διακυβέρνηση κάθε ψυχής ξεχωριστά, δηλαδή την άσκηση εξειδικευμένης ποιμαντικής του προσώπου, μέσα από την ειδική σχέση πνευματικού πατρός και πνευματικού τέκνου.
Τα παραπάνω προσόντα συνθέτουν την ειδική πνευματική ωριμότητα που απαιτείται για τη διαποίμανση των ανθρώπων που ποθούν τη σωτηρία τους, ψυχών που τις περισσότερες ίσως φορές δεν συμπεριλαμβάνονται στα ενοριακά του γεωγραφικά πλαίσια. Η επιλογή εξομολόγου είναι τελείως ελεύθερη και ευλογημένη να γίνεται από τον πιστό ανεξάρτητα από την ενορία στην οποία ανήκει.
β) Εκείνος που πηγαίνει να γίνει μοναχός, δεν γίνεται αυτόνομα, όσο ευλαβής και να είναι. . Πρέπει να υποταχθεί σε γέροντα καλύβης μίας σκήτης, είτε σε ηγούμενο μονής. Ο γέροντας ως παλαιότερος διαθέτει εμπειρία και ωριμότητα στην ειδική αυτή ζωή που πολύ πολεμά ο διάβολος. Η υπακοή είναι η ασφάλεια του από λάθη, κυρίως του ενθουσιασμού, τον οποίο συνηθίζει ο διάβολος να εκμεταλλεύεται, αλλά και της αμέλειας και του ιδίου θελήματος. Άκουσα κάποτε τον Γέροντα μου Ιωσήφ όταν η συνοδεία ήταν ακόμη στη Νέα Σκήτη, να μας λέει σε βραδινή σύνταξη τα εξής: «Να με ακούτε σας παρακαλώ για το καλό σας, Εγώ έπαθα για να μάθετε εσείς και να πορευτείτε δια της υπακοής την ιερή σας πορεία προς τον αγιασμό, χωρίς να τσακιστείτε σε επικίνδυνους πολυειδείς σκοπέλους.
. Μα μήπως και στα εγκόσμια, η ωριμότητα δεν είναι απαραίτητο να ποδηγετεί; Σε όλα τα κοινωνικά στρώματα, σε όλες τις φάσεις της ζωής, σε όλους τους ανθρώπους και πάντα, είναι καλός και αποδοτικός ο ενθουσιασμός, αρκεί το τιμόνι του να κρατάει ωριμότητα…
Απόσπασμα από το βιβλίο «Επί το Άροτρον», π. Χρυσοστόμου Παπαδάκη, Αρχιμανδρίτου του Οικουμενικού Θρόνου
