12.6 C
Thessaloniki
Σάββατο, 31 Οκτωβρίου, 2020
Αρχική ΕΛΛΑΔΑ Χρ. Φραγκονικολόπουλος – Η έδρα Jean Monnet 2020-2023 και οι ευκαιρίες για...

Χρ. Φραγκονικολόπουλος – Η έδρα Jean Monnet 2020-2023 και οι ευκαιρίες για τη Δημόσια Διπλωματία της Ε.Ε.

Πριν από λίγες ημέρες έγινε γνωστό ότι ο Χρήστος Φραγκονικολόπουλος, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και ΜΜΕ και αναπληρωτής πρόεδρος του Τμήματος Δημοσιογραφίας και Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας του ΑΠΘ, έλαβε για δεύτερη τριετία την έδρα διδασκαλίας και έρευνας Jean Monnet. Γνωστικό αντικείμενο της έδρας για την τριετία 2020-2023 είναι η Δημόσια Διπλωματία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το thesspress.gr ζήτησε από τον κ. Φραγκονικολόπουλο να μας μιλήσει για αυτή τη σημαντική διάκριση, αλλά και για τις ευκαιρίες, τις προκλήσεις και τους βασικούς άξονες στους οποίους κινείται σήμερα η Δημόσια Διπλωματία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσα σε μία πολύπλοκα διασυνδεδεμένη παγκόσμια κοινότητα.

Πως ορίζεται η Δημόσια Διπλωματία;

Η Δημόσια Διπλωματία (ΔΔ) αποτελεί επικοινωνιακή διαδικασία την οποία κρατικοί και διακυβερνητικοί δρώντες χρησιμοποιούν για να επηρεάσουν ξένες κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμούς και την παγκόσμια κοινή γνώμη προκειμένου να προωθήσουν τις πολιτικές και τα εθνικά τους συμφέροντα.

Απορρέει από την πεποίθηση ότι η φιλική στάση/διάθεση/γνώμη ξένων κυβερνήσεων, κοινωνιών και δρώντων της παγκόσμιας πολιτικής διευκολύνει την επίτευξη των συμφερόντων και πολιτικών των κρατών και των διεθνών οργανισμών.

Αποτελεί, δηλαδή, ένα επικοινωνιακό σύστημα που διευκολύνει τον διάλογο τόσο με «εχθρούς» όσο και με «φίλους» και στοχεύει στην επίτευξη σχέσεων εμπιστοσύνης.

Ποιος θεσμός υλοποιεί και επικουρεί την ΔΔ της ΕΕ;

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) είναι η διπλωματική υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης που διαμορφώνει και επικουρεί στην υλοποίηση της Δημόσιας Διπλωματίας της ΕΕ. Ειδικότερα, είναι αρμόδια για τη λειτουργία των 141 αντιπροσωπιών και των γραφείων της ΕΕ ανά τον κόσμο, που παίζουν ουσιαστικό ρόλο στην εκπροσώπηση της ΕΕ και των πολιτών της ανά την υφήλιο και στη δημιουργία δικτύων και εταιρικών σχέσεων σε όλους τους τομείς στο πλαίσιο της με την ΕΕ– είτε αφορούν την πολιτική, την οικονομία, το εμπόριο ή τα ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς και τη δημιουργία σχέσεων με εταίρους της κοινωνίας των πολιτών.

Θεμελιώδη πτυχή μίας αντιπροσωπίας αποτελεί ο δημόσιος διπλωματικός ρόλος της, ο οποίος συνίσταται στην αύξηση της προβολής της ΕΕ, της κατανόησής της και της ευαισθητοποίησης ως προς αυτήν. Επιπρόσθετα, οι Ειδικοί Εντεταλμένοι της ΕΕ προάγουν τις πολιτικές και τα συμφέροντα της ΕΕ σε ταραγμένες περιοχές και χώρες και κατέχουν ενεργό ρόλο στις προσπάθειες εδραίωσης της ειρήνης, της σταθερότητας και του κράτους δικαίου.

Ποια είναι τα κύρια σημεία στα οποία γίνεται ορατή η Δημόσια Διπλωματία της Ε.Ε. σήμερα;

Η ΔΔ της ΕΕ παίζει σημαντικό ρόλο στην την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το εμπόριο, την ανάπτυξη και την ανθρωπιστική βοήθεια, και τη συνεργασία με πολυμερείς οργανισμούς. Έχει ηγηθεί ειρηνευτικών συνομιλιών και έχει στηρίξει την επίλυση συγκρούσεων παγκοσμίως. Στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας, η ΕΕ διεξάγει πολιτικές και στρατιωτικές αποστολές σε ολόκληρο τον κόσμο, που εκτελούν διάφορα καθήκοντα, από τη διαχείριση των συνόρων έως την κατάρτιση των τοπικών αστυνομικών δυνάμεων. Mέσα από την Ευρωπαϊκή Πολιτικής Γειτονίας διατηρεί σταθερές και φιλικές σχέσεις με τις χώρες που βρίσκονται στα σύνορα της EE και πιέζει για την προώθηση της δημοκρατίας, τη χρηστή διακυβέρνηση και τα ανθρώπινα δικαιώματα, με παράλληλη διεύρυνση των εμπορικών συναλλαγών και συνεργασία σε πολλούς τομείς πολιτικής.

Η ΕΕ διαθέτει επίσης κατευθυντήριες γραμμές πολιτικής που καλύπτουν τομείς όπως η θανατική ποινή, τα βασανιστήρια και η ελευθερία έκφρασης εντός και εκτός διαδικτύου. Επίσης, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της παρέχουν πάνω από το ήμισυ της επίσημης αναπτυξιακής και ανθρωπιστικής βοήθειας σε παγκόσμιο επίπεδο. Το έργο αυτό συντονίζεται από την Υπηρεσία Ανθρωπιστικής Βοήθειας και Πολιτικής Προστασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καθώς και η Υπηρεσία Μέσων Εξωτερικής Πολιτικής.

Τέλος, η ΕΕ έχει παίξει καθοριστικό ρόλο  στην  υπογραφής της πρώτης οικουμενικής και νομικά δεσμευτικής παγκόσμιας συμφωνίας για το κλίμα το 2015 και είναι από κοινού με τα κράτη μέλη, ο μεγαλύτερος χρηματοδότης των αναπτυσσόμενων χωρών για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

Τι ρόλο έχει παίξει ως τώρα η Επικοινωνία στη διαμόρφωση της δημόσιας διπλωματίας της Ε.Ε;

Ο παγκόσμιος ρόλος της ΕΕ απαιτεί και στηρίζεται στην επικοινωνία, τόσο στο εσωτερικό της (κράτη-μέλη) όσο και στο εξωτερικό της (μη-κράτη μέλη και διεθνείς δρώντες). Αυτό απαιτεί συνεχή παροχή ενημέρωσης και πληροφόρηση των πολιτικών της.  Ωστόσο, τόσο τα πολλαπλά συμφέροντα των κρατών-μελών, όσο και ο «ανταγωνισμός» των θεσμών, δεν διευκολύνει τη δημιουργία μιας συνεκτικής επικοινωνιακής στρατηγικής.

Αυτή η ανεπάρκεια δεν επιτρέπει στην ΕΕ να επικοινωνήσει με ξεκάθαρο και σαφή τρόπο τις αρχές της, τις πολιτικές της και τις προτεραιότητές της. Όχι μόνο παρατηρείται έντονη κριτική από τα κράτη-μέλη και τους πολίτες τους ως προς την χρησιμότητα της ΕΕ, αλλά και υπερ-προβολή και υπερ-δραματοποίηση αυτών των διαφορών στα ευρωπαϊκά ΜΜΕ. Με αποτέλεσμα σήμερα να υπάρχει ένα πολύ σημαντικό χάσμα/κενό ανάμεσα σε όλα αυτά που έχει καταφέρει η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και στον τρόπο που την αντιλαμβάνονται τα εσωτερικά και εξωτερικά της κοινά.

Ποιες ευκαιρίες παρουσιάζονται μέσω των νέων μορφών Επικοινωνίας και Ενημέρωσης στην ενίσχυση της δημόσιας διπλωματίας της Ε.Ε;

Ορισμένοι αναλυτές χρησιμοποιούν τον όρο Νέα ΔΔ, ο οποίος συνδέεται με τη προσπάθεια να προσαρμοστεί η έννοια της ΔΔ στην εποχή της πληροφορίας. Ειδικότερα όσον αφορά στη φύση της νέας ΔΔ,  το πιο σημαντικό στοιχείο που την ξεχωρίζει από την κλασική ΔΔ είναι το αμφίδρομο/διαλογικό στοιχείο, το οποίο προϋποθέτει μία σοβαρή ακρόαση των άλλων δρώντων.

Στη νέα ΔΔ, όπου κυρίαρχο ρόλο, ως νέο μέσο παίζει το διαδίκτυο, μετασχηματίζεται αφενός το περιβάλλον της διπλωματίας και αφετέρου τα εργαλεία που η τελευταία χρησιμοποιεί. Έτσι, δημιουργούνται παγκόσμιες διαδικτυακές κοινότητες οι οποίες περιλαμβάνουν μία σειρά δρώντων (κυβερνήσεις, ΜΚΟ, δεξαμενές σκέψης, ακαδημαϊκοί, απλοί πολίτες).

Η εν λόγω πραγματικότητα δεν μπορεί να αγνοηθεί από τα κράτη μέλη και τους θεσμούς της ΕΕ. Έτσι, η ΕΕ καλείται να υιοθετήσει τη λογική της δικτύωσης αξιοποιώντας τις δυνατότητες που παρέχει το νέο μέσο, προκειμένου να αφουγκραστεί την κοινή γνώμη, να συμμετάσχει  στο διάλογο που διεξάγεται μεταξύ των διαφόρων δρώντων της  παγκόσμιας πολιτικής και να προβάλλει, με τη σειρά της, τις δικές της ιδέες και θέσεις.

Το φαινόμενο αυτό αναφέρεται επίσης ως «διαδικτυακή πολιτική» (Netpolitik). Σε κάθε περίπτωση, γίνεται κατανοητό ότι, στις μέρες μας, η ΕΕ δεν έχει άλλη επιλογή από το να αναπτύξει στρατηγικές διαδικτυακής δημόσιας διπλωματίας αν επιθυμεί να επιβιώσει. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης είναι η πιο καλά δικτυωμένη υπηρεσία της ΕΕ, ακολουθώντας/ακολουθούμενη αμοιβαία από 132 ομόλογες υπηρεσίες/Υπουργεία.

Ποια είναι τα σημαντικότερα ζητήματα που απασχολούν και θα απασχολήσουν μελλοντικά την Ε.Ε. σε επίπεδο δημόσιας διπλωματίας;

Πρώτον, η θεσμική αρχιτεκτονική της ΕΕ δυσκολεύεται όλο και περισσότερο αντιμετωπίσει τα σημερινά προβλήματα. Η πολλαπλότητα των υφιστάμενων θεσμών, και ο χαλαρός συντονισμός τους αποκρίνονται περισσότερο στα εκλογικά συμφέροντα των κρατών-μελών και λιγότερο στις απαιτήσεις του σημερινού αλληλεξαρτώμενου κόσμου. 

Η πανδημία του κορωνοϊού θα είχε αντιμετωπιστεί πολύ καλύτερα εάν είχε προκριθεί η ευρωπαϊκή συνεργασία έναντι των απομονωτικών λογικών και εθνικών ανταγωνισμών (ελλιπή/καθυστερημένη ενημέρωση, επιτάξεις ιατροφαρμακευτικού υλικού κλπ). Δεύτερον, ζούμε σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από έλλειψη εμπιστοσύνης σε κανέναν, στις κυβερνήσεις, τα πολιτικά κόμματα, στη δημόσια διοίκηση, τα ΜΜΕ και στην ΕΕ.  Τρίτον, η μετάδοση τεράστιου όγκου πληροφοριών (υπερπληροφόρηση-‘information overload’), καθιστά πολύ δύσκολο να διακρίνει κανείς τι είναι γνώση και τι πληροφορία, σε τέτοιο βαθμό ώστε να καθίσταται ή ακόμα και αδύνατη η επεξεργασία, η αφομοίωση και ο έλεγχος της αξιοπιστίας της.

Η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη δυσαρέσκεια των πολιτών, καλλιεργεί και ενισχύει μια κατάσταση της πολιτικής που παραπαίει ανάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα. Το αποτέλεσμα είναι η εργαλειοποίηση της πραγματικότητας και η ανάπτυξη ψευτοδιλημμάτων, με απώτερο σκοπό την καλλιέργεια ανασφάλειας, την αποδόμηση της φιλελεύθερης δημοκρατίας και την απαξίωση της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Είναι απαραίτητο, λοιπόν, οι ηγέτες των κρατών-μελών και οι θεσμοί της ΕΕ  να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ της πραγματικότητας και του τρόπου που οι σημερινές προκλήσεις γίνονται αντιληπτές. Ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή, αναπτυξιακές πολιτικές κλπ. απαιτούν τη διαβούλευση πλήθους δρώντων – τη δημιουργία κόμβων για συζήτηση, επιχειρηματολογία και αντιπαραβολή επιχειρημάτων, και εποικοδομητική κριτική. Τα προβλήματα αυτά αντιμετωπίζονται παραδοσιακά στο πλαίσιο ευρωπαϊκών φόρουμ, τα οποία όχι μόνο έχουν αποδειχθεί ανεπαρκή για την επίτευξη ουσιαστικών αποτελεσμάτων αλλά παραμένουν και περιορισμένα σε διπλωματικές πρακτικές που αποτυγχάνουν να εμπλέξουν σε αυτές τους πολίτες.

Επίσης, και δεδομένου ότι η σημερινή ΔΔ της ΕΕ επικεντρώνεται κυρίως στη σφυρηλάτηση πολιτισμικών και εκπαιδευτικών δεσμών και σχέσεων, και στην προώθηση συγκεκριμένων αξιών, η ΕΕ οφείλει να επαναπροσδιορίζει τη στρατηγική της ΔΔ κατά δύο κρίσιμους τρόπους. Πρώτον, να την κατευθύνουν στην ενασχόληση με τα πιο σημαντικά εσωτερικά/εξωτερικά ζητήματα και, δεύτερον, προς την ανάληψη και αξιοποίηση διαλεκτικών διαδικασιών, με στόχο να (α) ενθαρρύνουν και να ενισχύσουν τη συμμετοχή της κοινωνίας πολιτών αναφορικά με τα κυρίαρχα, θεμελιωδώς πολιτικά, ζητήματα της σημερινής εποχής και να (β) ενισχύσουν τόσο τη νομιμοποίηση και αποδοχή, όσο και την αποτελεσματικότητα των κρατών-μελών και των θεσμών της ΕΕ στη διαχείριση των σημερινών προβλημάτων.

Ποια είναι η επίδραση της δημόσιας διπλωματίας της Ε.Ε. στην κρίση που εξελίσσεται στην Ανατολική Μεσόγειο; Σας ικανοποιεί το «αποτύπωμα» της;

Η σιωπή μπορεί να θεωρείται παραγωγική πολλές φορές στην «υψηλή» πολιτική και στην παραδοσιακή διπλωματία, αλλά μπορεί να αποβεί αντιπαραγωγική. Βλέπουμε για παράδειγμα ότι η υιοθέτηση από τον πρόεδρο Ερντογάν ενός αλαζονικού/επικίνδυνου μοντέλου πολιτικής, ενισχύει την «αντιπαραθετική λογική», μέσω της επιλεκτικής εστίασης-μεγέθυνσης δηλώσεων, ενεργειών του Ερντογάν, παρά την αναζήτηση και προβολή στοιχείων κοινού ενδιαφέροντος που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην επίλυση των προβλημάτων.

Επίσης, οι αυταρχικές, αντιδημοκρατικές πολιτικές εναντίον αντιφρονούντων του Ερντογάν, δεν επιτρέπουν στους ευρωπαίους πολίτες να γνωρίζουν ποιοι πολιτικοί, ακαδημαϊκοί, κοινωνικά κινήματα/ΜΚΟ εργάζονται για την προσέγγιση και την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών στην Τουρκία.  Το πρόβλημα αυτό, τα ευρωπαϊκά ΜΜΕ και οι θεσμοί της ΕΕ δεν το αναδεικνύουν.

Στη λογική της δημόσιας διπλωματίας, η ΕΕ  και η χώρα μας θα μπορούσε να επενδύσει περισσότερο χρόνο και χώρο σε συμφωνίες που έχει υπογράψει με την Τουρκία σε ζητήματα τουρισμού, μετανάστευσης, οικονομίας/επιχειρηματικότητας και περιβάλλοντος, και να μην επιτρέπει τα ζητήματα ασφάλειας να απλοποιούν πολυεπίπεδες σχέσεις σε διχοτομικές καταστάσεις, παραλείποντας και αποσιωπώντας την προβολή και ενίσχυση τομέων συνεργασίας που θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην επίλυση των διαφορών.

Ποιοι είναι οι στόχοι για την επόμενη τριετία, έπειτα από την ανάληψη της έδρας διδασκαλίας και έρευνας Jean Monnet;

Οι έδρες Jean Monnet είναι έδρες διδασκαλίας και έρευνας που απευθύνονται σε Καθηγητές Πανεπιστημίου με ειδίκευση στον τομέα των σπουδών στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κάτοχος μιας έδρας είναι ένας μόνο Καθηγητής.

Στόχος της έδρας, μέσα από συνέδρια, σεμινάρια, workshops, δημοσιεύσεις και τη διδασκαλία προπτυχιακών/ μεταπτυχιακών μαθήματων, είναι να εξετάσει: (α) σε ποιο βαθμό οι νέες μορφές επικοινωνίας/ενημέρωσης αλλάζουν τον ρόλο της παραδοσιακής ΔΔ και ενισχύουν τον ρόλο της κοινωνίας πολιτών, (β) σε ποιο βαθμό η επικοινωνία μέσω του διαλόγου απαιτεί από τα κράτη-μέλη και τους θεσμούς της ΕΕ να ξεπεράσουν τις θεσμικές ανησυχίες/προτεραιότητές τους και να στρέψουν την προσοχή τους προς την παροχή δημόσιων αγαθών/την επίλυση παγκόσμιων προβλημάτων.

Με την ολοκλήρωση των εκπαιδευτικών/ερευνητικών δράσεων της έδρας το 2023, οι φοιτητές/τριες, οι αναλυτές, οι δημοσιογράφοι και δρώντες της κοινωνίας πολιτών θα είναι σε θέση να κατανοήσουν πώς η διαμόρφωση μιας στρατηγικής διαλεκτικής επικοινωνιακής δημόσιας διπλωματίας μπορεί να εφαρμοστεί σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων και να έχει τρεις συγκεκριμένες λειτουργίες: (α) να δημιουργήσει χώρο για την ανάδειξη εναλλακτικών θεωριών και να διαμορφώσει ευνοϊκό έδαφος για πρωτοποριακές πολιτικές, (β) να λειτουργήσει προς την κατεύθυνση των υφιστάμενων πολιτικών, καθιστώντας τες αποτελεσματικότερες.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

- Advertisment -
- Advertisment -

Most Popular

ΗΠΑ-Covid-19: Στους 919 οι νεκροί σε 24 ώρες – Περισσότερα από 94.000 τα νέα κρούσματα

Οι ΗΠΑ κατέγραψαν χθες Παρασκευή περισσότερα από 94.000 νέα κρούσματα μόλυνσης από τον SARS-CoV-2 σε 24 ώρες, τον υψηλότερο αριθμό αφότου η...

Να με τι ασχολιόμουν;

Να διαβάζεις πάρα πολύ για να σου φωτίζει ο Θεός το νου. Ξέρεις εγώ διάβαζα πάρα πολύ και μάλιστα για να μη...

Ο καιρός σήμερα

Το Σάββατο 31 Οκτωβρίου 2020 προβλέπεται ηλιοφάνεια με λίγες νεφώσεις παροδικά αυξημένες σε Ανατολική Στερεά, Εύβοια, στα νησιά του Αιγαίου και στην...

Άρωμα από τον Σερ Άντονι Χόπκινς για καλό σκοπό

Όταν ο Σερ Άντονι Χόπκινς έμαθε ότι ένα στα τέσσερα παιδιά στην Αμερική μπορεί να πεινάει μέχρι το τέλος του έτους,...