Οκτώ μήνες πριν από τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών στη Γαλλία στις 18 Απριλίου, δύο υποψήφιοι φαίνεται να ξεχωρίζουν στις δημοσκοπήσεις: Η ακροδεξιά Μαρίν Λεπέν, που προηγείται με 35-38% και ακολουθεί ο αριστερός Ζαν – Λυκ Μελανσόν με 16-17%.
Σε αυτήν την περίπτωση, η Λεπέν θα ήταν το σαφές φαβορί στον δεύτερο γύρο με ποσοστό 64% έναντι 36% του Μελανσόν.
Μία πρωτοβουλία για τη «μείωση του δημόσιου χρέους» ωστόσο, του επικεφαλής της «Ανυπότακτης Γαλλίας», Ζαν- Λυκ Μελανσόν, φαίνεται να έχει ταράξει τα νερά στην προεκλογική συζήτηση.
Ο αριστερός υποψήφιος λέει πώς αν εκλεγόταν πρόεδρος της χώρας, θα ακύρωνε το 18% του χρέους της Γαλλίας;». Ο Μελανσόν υποστηρίζει πώς μπορεί να «κάψει» ομόλογα, ύψους 600 δισεκατομμυρίων ευρώ που κατέχει η Κεντρική Τράπεζα της Γαλλίας. «Αρκεί να πάμε εκεί, να πάρουμε τα χρεόγραφα και να τα πετάξουμε στη φωτιά και κανείς δεν θα προσέξει ποτέ ότι έχουν εξαφανιστεί», δήλωσε χαρακτηριστικά ο υποψήφιος της Ανυπότακτης Γαλλίας.
Για την ιστορία, το συνολικό δημόσιο χρέος της Γαλλίας έφτασε τα 3.536,1 δισεκατομμύρια ευρώ στο τέλος του πρώτου τριμήνου του 2026 – 117,5% του ΑΕΠ- καταγράφοντας αύξηση κατά 75,6 δισεκατομμύρια από ό,τι στο τέλος του 2025,σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Εθνικού Ινστιτούτου Στατιστικής και Οικονομικών Μελετών (Insee).
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο ηγέτης της Ανυπότακτης Γαλλίας δεν μιλάει πλέον για ολόκληρο το Γαλλικό δημόσιο χρέος, όπως έλεγε στο παρελθον, στη διακήρυξή του «L’Avenir en commun» (Το Κοινό Μέλλον).Γνωρίζει άλλωστε ότι τα ομόλογα που κατέχουν οι πολίτες δεν μπορεί να διαγραφεί με διάταγμα και ότι οι αποταμιεύσεις των νοικοκυριών, τα ασφαλιστήρια συμβόλαια ζωής, δεν μπορούν να ακυρωθούν χωρίς να καταστραφούν τα περιουσιακά στοιχεία των ίδιων των ανθρώπων που ισχυρίζεται ότι υπερασπίζεται ο Μελανσόν.
Διχασμένη η Γαλλία
Η ιδέα διχάζει πάντως τους οικονομολόγους και τους πολιτικούς- οι περισσότεροι εκτιμούν ότι κάτι τέτοιο θα προκαλούσε ολέθριες επιπτώσεις στην οικονομία, αλλά κάποιοι άλλοι μιλάνε για «απελευθέρωση από τις δυνάμεις της αγοράς»
Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί προειδοποίησε ότι μια τέτοια πολιτική «θα κατέστρεφε το πιο σημαντικό περιουσιακό στοιχείο της χώρας μας: την εμπιστοσύνη». «Εάν η Γαλλία, η οποία χρειάζεται να συγκεντρώσει 310 δισεκατομμύρια ευρώ φέτος, αθετήσει την υπογραφή της, ποιος θα μας δανείζει πια;» αναρωτήθηκε ο Γάλλος πρωθυπουργός.
«Αυτό είναι σαν να κοροϊδεύουμε τον κόσμο, σαν να περνάμε τους Γάλλους για ανόητους, αυτό θέτει σε κίνδυνο την υπογραφή της Γαλλίας», δήλωσε και ο υπουργός Οικονομίας Ρολάν Λεσκίρ.
Αντίθετα, ο επενδυτικός τραπεζίτης Ματιέ Πιγκάς υποστηρίζει ότι « δεν υπάρχει τείχος του χρέους. Είναι ένα ιδεολογικό επιχείρημα που επιβάλλεται για να μας πει ότι δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα Η Γαλλία δανείζεται κάθε εβδομάδα χωρίς κανένα πρόβλημα», τόνισε ο Πιγκάς που έχει ήδη μετάσχει στην αναδιάρθρωση του χρέους της Ελλάδας, της Ουκρανίας και της Αργεντινής.
«Η πραγματικότητα είναι ότι αν ο Ζαν- Λυκ Μελανσόν κάνει ό,τι λέει, με τον κ. Πιγκάς στη θέση μου, μια οικονομική κρίση είναι εγγυημένη», απάντησε ο Ρολάν Λεσκίρ, προειδοποιώντας για μεγάλη αύξηση των αποδόσεων των γαλλικών ομολόγων/
«Οι πιστωτές, που μας δανείζουν, τι θα πουν αν ακούσουν ότι το γαλλικό κράτος θα ακυρώσει περίπου το 20% του χρέους του», αναρωτήθηκε ο Γάλλος υπουργός Οικονομικών. «Τι θα πουν; Θα μας δανείσουν με 4%, 4,5% ή με 5% επιτόκιο», πρόσθεσε.
Η απόδοση του 10ετούς ομολόγου του γαλλικού δημοσίου διαμορφώθηκε στο 4,11%, αφού την περασμένη εβδομάδα είχε ξεπεράσει το 4,14%- το υψηλότερο επίπεδο από την οικονομική κρίση του 2008.
«Κόντρα στις ευρωπαϊκές συνθήκες»
Η πρόταση του Ζαν-Λυκ Μελανσόν αντιμετωπίζει επίσης, νομικά εμπόδια. «Το πάγωμα του δημόσιου χρέους που κατέχει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι αντίθετο με τις ευρωπαϊκές συνθήκες, οι οποίες εγγυώνται την ανεξαρτησία της», δήλωσε ο Ξαβιέ Ραγκό, πρόεδρος του Γαλλικού Ινστιτούτου Οικονομικών (IFE).
Πενήντα οικονομολόγοι που πρόσκεινται στον Μελανσόν, σε κοινή επιστολή τους που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Le Nouvel Obs, αντιτάσσουν πάντως ότι «οι περιορισμοί που επιβάλλονται από τις ευρωπαϊκές συνθήκες δεν αντιπροσωπεύουν έναν νόμο της οικονομίας, αλλά μια θεσμική επιλογή, πλέον ξεπερασμένη».
Αντίθετα. «αυτό καταδεικνύει έλλειψη κατανόησης του τρόπου λειτουργίας του ευρωπαϊκού νομίσματος και των καταστροφικών συνεπειών που θα είχε στη γαλλική οικονομία, προειδοποιεί ο πρώην Ευρωπαίος Επίτροπος, Τιερί Μπρετόν.
Η Ζεζαμπέλ Κουπέ- Σουμπεριάν, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Paris 1 Panthéon-Sorbonne πιστεύει μάλιστα ότι η διαγραφή του χρέους που προτείνει ο Μελανσόν είναι «τεχνικά, λογιστικά, θεσμικά εφικτή», αλλά αναγνωρίζει «μια πραγματική πολιτική δυσκολία».
«Εάν το Ευρωσύστημα δεν το θέλει, κανείς δεν μπορεί να το επιβάλει, λόγω της αρχής της ανεξαρτησίας των κεντρικών τραπεζών», τονίζει η Γαλλίδα οικονομολόγος.
Η Συνθήκη του Μάαστριχτ
Από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, η Τράπεζα της Γαλλίας αποτελεί συστατικό στοιχείο της ΕΚΤ. Οι τίτλοι που κατέχει δεν της ανήκουν με την παραδοσιακή έννοια. Τα διαχειρίζεται για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, σε αντάλλαγμα για την ύπαρξη του ενιαίου νομίσματος των 349 εκατομμυρίων πολιτών των χωρών της Ευρωζώνης.
Το Άρθρο 123 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ αναφέρει ότι η διαγραφή απαιτήσεων επί κρατικού χρέους που κατέχει η ΕΚΤ ,θα αποτελούσε σαφή παράκαμψη αυτού του κανόνα.
«Η αρχή που θεσπίζουν οι συνθήκες είναι απλή: η κεντρική τράπεζα μπορεί να αγοράσει, αλλά δεν μπορεί να διαγράψει. Και αν το Παρίσι αποφάσιζε να το αγνοήσει αυτό, θα απαιτούσε την ομόφωνη συμφωνία του ΔΣ της ΕΚΤ», τονίζουν στη Ναυτεμπορική, παράγοντες της αγοράς.
Η Γαλλίδα πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, είχε μάλιστα καταστήσει σαφές ότι η ακύρωση του δημόσιου χρέους μετά την πανδημία COVID-19 ήταν «αδιανόητη», καθώς θα αποτελούσε «παραβίαση της ευρωπαϊκής συνθήκης, η οποία απαγορεύει αυστηρά τη νομισματική χρηματοδότηση των κρατών». Για την Λαγκάρντ, αυτός είναι «ένας από τους θεμελιώδεις πυλώνες του ευρώ».
De facto έξοδος από το ευρώ
«Καμία χώρα της ευρωζώνης δεν θα αναλάμβανε το ρίσκο να μας ακολουθήσει», επισημαίνει ο Αντουάν Μορλέ- Λαβινταλί,οικονομολόγος της Rexecode. «Αυτό το ζήτημα δεν συζητείται καν στους στενούς κύκλους των νομισματικών ιδρυμάτων!»
«Η Τράπεζα της Γαλλίας δεν αγόρασε αυτό το χρέος με δική της πρωτοβουλία. Η πολιτική εφαρμόστηκε υπό την εποπτεία της ΕΚΤ. Η Γερμανία και άλλες δημοσιονομικά υπεύθυνες χώρες δεν θα θελήσουν αυτό το είδος μέτρου. Ούτε η ΕΚΤ. Αν το κάναμε μόνοι μας, θα ήταν de facto έξοδος από την ευρωζώνη», τονίζει ο Σιλβέν Μπερσινγκέ, οικονομολόγος και ιδρυτής της εταιρείας Bersingéco.
Από νομισματική άποψη, η κατάσταση έχει επίσης αλλάξει σημαντικά σε σύγκριση με την υγειονομική κρίση και τα χρόνια που προηγήθηκαν. «Το κύριο πρόβλημα με τις αγορές κρατικών ομολόγων από τις κεντρικές τράπεζες είναι το πληθωριστικό αποτέλεσμα. Η εφαρμογή αυτής της πολιτικής δημιουργίας νομίσματος όταν υπήρχε μικρός ή καθόλου πληθωρισμός δεν ήταν πρόβλημα. Σήμερα, βρισκόμαστε σε μια διαφορετική κατάσταση», επισημαίνει επίσης ο Γάλλος οικονομολόγος.
σημαντικές ψυχολογικές συνέπειες για τους οικονομικούς παράγοντες και τους επενδυτές. «Εάν αρχίσετε να ακυρώνετε χρέη που κατέχει η κεντρική τράπεζα, στέλνετε ένα εξαιρετικά αρνητικό μήνυμα. Οι άνθρωποι αναρωτιούνται τότε πού θα σταματήσετε και δημιουργείτε έναν απολύτως κολοσσιαίο πανικό», προειδοποιεί ο οικονομολόγος Μορλέ -Λαβινταλί. Για τον ίδιο, αυτή η πρόταση είναι πάντως ενδεικτική της δυσκολίας της γαλλικής κατάστασης. «Η πραγματικότητα, λέει, είναι πάντως ότι πρέπει να μειώσουμε το δημόσιο χρέος και το έλλειμμα» ».
