Έχουν περάσει σχεδόν έξι μήνες από τότε που ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, έπεσε νεκρός κατά τη διάρκεια των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου.
Έκτοτε, πολλά έχουν αλλάξει: η Τεχεράνη έχει κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, η Ουάσιγκτον έχει περάσει στο οικονομικό μέτωπο εξαπολύοντας την επιχείρηση «Οικονομικός Παρίας», για να πλήξει την οικονομία του Ιράν, και άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής έχουν προχωρήσει στη σύσταση μιας συμμαχίας στα πρότυπα του ΝΑΤΟ, προκειμένου να προστατευθούν από τις απειλές.
Το μόνο που δεν έχει αλλάξει είναι ότι ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ παραμένει… άφαντος.
Από τη στιγμή που ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ αναδείχθηκε τρίτος ανώτατος ηγέτης της Ισλαμικής Δημοκρατίας, κανείς δεν τον έχει δει ούτε έχει ακούσει τη φωνή του.
Υπάρχουν οι σύντομες δηλώσεις του που μεταδόθηκαν μέσω των ιρανικών ειδησεογραφικών μέσω, για τις οποίες ωστόσο δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζουμε αν όντως τις έκανε ο ίδιος. Και υπάρχει επίσης η συνάντηση που φέρεται να είχε με τον πρόεδρο του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, η διάρκεια και η μορφή της οποίας «άγγιξε» την τραγικωμωδία αν ισχύουν όσα μετέδωσε το Iran International.
«Τραυματίστηκε πολύ σοβαρά» στην επίθεση που σκότωσε τον πατέρα του, «αλλά δεν νομίζω ότι είναι νεκρός», δήλωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ σε συνέντευξη που παραχώρησε στην εκπομπή του συντηρητικού παρουσιαστή Γκλεν Μπεκ.
Για το Ιράν, ωστόσο, σχεδόν δεν έχει σημασία αν ο Μοτζταμπά είναι ζωντανός ή νεκρός. Μπορεί να κυβερνήσει την Ισλαμική Δημοκρατία ούτως ή άλλως, ακόμα και από τον… τάφο, σχολιάζει το Newsweek, επισημαίνοντας ότι μπορεί να ονομάζεται Χαμενεΐ αλλά δεν μοιάζει σε τίποτα με τον πατέρα του.
Ο Αλί Χαμενεΐ υπήρξε επαναστάτης και έμπιστος σύμμαχος του πρώτου ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Ρουχολάχ Χομεϊνί, από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας το 1979.
Μετά την ανατροπή του Σάχη, ο Χαμενεΐ αφιερώθηκε για δεκαετίες στην ενίσχυση της ισχύος της Τεχεράνης, οικοδομώντας τους Φρουρούς της Επανάστασης και τις υπηρεσίες ασφαλείας της χώρας, ενώ παράλληλα ανέπτυσσε καίριες σχέσεις με όλες τις φατρίες του Ιράν – αρχικά ως πρόεδρος από το 1981 και στη συνέχεια ως ανώτατος ηγέτης από το 1989, μετά τον θάνατο του προκατόχου του.
Ο γιος του δεν διαθέτει ούτε την εμπειρία ούτε τον έλεγχο επί των παραγόντων που κατέχουν την εξουσία στο Ιράν. Ακόμη και αν είναι εν ζωή, βρίσκεται σε θέση που υπερβαίνει κατά πολύ τις δυνατότητές του και είναι εντελώς ανίκανος να διατηρήσει τον έλεγχο των πανίσχυρων Φρουρών της Επανάστασης και των υπηρεσιών ασφαλείας του Ιράν — πόσο μάλλον να ηγηθεί μιας χώρας που είναι εγκλωβισμένη σε πόλεμο με την ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη του κόσμου, σημειώνει.
Στην πράξη, η διπλωματία του Ιράν και η λήψη αποφάσεων διέρχονται όλο και περισσότερο μέσα από μια μικρή ομάδα ισχυρών προσώπων, τα οποία πιθανότατα κινούν πλέον τα νήματα: ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο οποίος λειτουργεί επίσης ως ο βασικός διαπραγματευτής του Ιράν, ο νέος γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας Μοχσέν Ρεζαΐ και ο αρχηγός των Φρουρών της Επανάστασης Αχμάντ Βαχιντί.
Κατά τον Χοσρό Ισφαχανί του National Union for Democracy in Iran, ο Μοτζταμπά είναι «ένας ανίσχυρος νεαρός κληρικός, τον οποίο κανείς δεν παίρνει στα σοβαρά».
Ο ίδιος πιστεύει ότι οι Φρουροί της Επανάστασης και οι υπηρεσίες ασφαλείας του Ιράν χρησιμοποιούν δηλώσεις που του αποδίδονται για να «διαμορφώσουν την εικόνα που επιθυμούν», επιδιώκοντας σε συμβολικό επίπεδο την ευλογία του ώστε να δικαιολογήσουν οποιαδήποτε πορεία δράσης θέλουν να ακολουθήσουν.
Η εξαφάνισή του αποτελεί «ευλογία για το καθεστώς», δήλωσε χαρακτηριστικά στο Newsweek.
Δύναμη η αδυναμία;
Αυτή η αδυναμία του Μοτζταμπά, όπως σημειώνει σε ανάλυσή του το Iran International, ενδέχεται να παρατείνει την επιβίωση του ίδιου συστήματος στο Ιράν, καθυστερώντας το τέλος του.
Πρώτα από όλα, το γεγονός ότι διατηρείται το μυστήριο γύρω από την κατάσταση του Μοτζταμπά τον προφυλάσσει από πολλά. Αρχικά από την εικόνα του αδύναμου, σε περίπτωση που ισχύουν οι αναφορές ότι είναι τραυματισμένος. Έπειτα εάν επιβεβαιωθεί ο θάνατός του, θα ξεκινήσει νέα μάχη για τη διαδοχή ενώ εάν αποδειχθεί ότι είναι υγιής και ενεργός, θα πρέπει να αναλάβει την ευθύνη για τις αποφάσεις των τελευταίων έξι μηνών.
Η απουσία από τη δημόσια σφαίρα αναιρεί και τα τρία καθώς μπορεί να είναι ζωντανός, τραυματισμένος, ανίκανος να δράσει ή νεκρός, και ο κρατικός μηχανισμός να συνεχίζει να δίνει διαταγές στο όνομά του, αναφέρει χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι η αβεβαιότητα, η οποία θα έπρεπε να αποτελεί πρόβλημα της κυβέρνησης, μετατρέπεται τελικά σε εργαλείο της.
Πώς; Όσο το καθεστώς του ανώτατου ηγέτη παραμένει αδιευκρίνιστο, καμία φατρία δεν μπορεί να θέσει ζήτημα διαδοχής και κανένα στέλεχος δεν διαθέτει το κύρος ώστε είτε να αποδεχθεί την ήττα είτε να τερματίσει τη λειτουργία του συστήματος. Οι διοικητές και οι θεσμοί μπορούν να συνεχίσουν να δηλώνουν ότι λαμβάνουν εντολές από το κέντρο — ένα κέντρο που ενδέχεται να υφίσταται, αλλά παραμένει αόρατο.
Αυτό βέβαια λειτουργεί και προς την αντίθετη κατεύθυνση καθώς η ίδια ομίχλη που εμποδίζει οποιονδήποτε να κηρύξει το σύστημα τελειωμένο, εμποδίζει επίσης την πραγματική ηγεσία μέσα σε αυτό. Ένας απών ηγέτης δεν μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στα άτομα που διαφωνούν για τον πόλεμο και τη διπλωματία. Η ασάφεια κερδίζει χρόνο για το σύστημα, στερώντας του όμως παράλληλα τον προσδιορισμό κατεύθυνσης.
Και πάλι όμως, με βάση αυτή την ερμηνεία, ακόμη και η κατάρρευση της εξωτερικής δομής του κράτους δεν θα σήμαινε κατ’ ανάγκην το τέλος. Ένα δίκτυο αποτελούμενο από τους Φρουρούς της Επανάστασης, τη δύναμη Μπασίτζ, τις υπηρεσίες πληροφοριών, τα χρηματοοικονομικά δίκτυα και τις συμμαχικές δυνάμεις σε ολόκληρη την περιοχή θα μπορούσε να συνεχίσει τη δράση του στο όνομα ενός απόντος ηγέτη.
Ωστόσο, αυτό που θα επιβίωνε σε μια τέτοια περίπτωση, εξηγεί το Iran International, δεν θα ήταν πλέον μια κυβέρνηση αλλά μια υπόγεια οργάνωση.
