«Κάθε μικρός λόφος, κάθε βράχος, είναι το σκηνικό μιας μάχης μέχρι θανάτου. Πρόκειται για καθαρή σφαγή». «Πόσα βουβά δάκρυα δυστυχώς χύθηκαν εκείνη την τραγική νύχτα, όταν όλη η ψεύτικη υπερηφάνεια, όλη η ανθρώπινη αξιοπρέπεια ακόμη, είχαν ξεχασθεί».
Ήταν 24 Ιουνίου του 1859, όταν η Ευρώπη συγκλονιζόταν από τη φονικότερη μάχη στην Ιστορία της μετά τη μάχη του Βατερλό. Ο Ελβετός ανθρωπιστής και ακτιβιστής Ερρίκος Ντυνάν, ως αυτόπτης μάρτυρας της μάχης του Σολφερίνο – που διεξήχθη στο πλαίσιο του Β πολέμου της ιταλικής ανεξαρτησίας – καταγράφει συγκλονισμένος την φρίκη που βίωσε ως μάρτυρας.
Το βιβλίο του Ντινάν με τίτλο «Μια ανάμνηση από το Σολφερίνο» συγκλονίζει την κοινή γνώμη και γίνεται η αφορμη για την ανάδειξη της αναγκαιότητας θέσπισης διεθνών κανόνων για την προστασία των αμάχων και την περίθαλψη των τραυματιών.
Από τον Ερυθρό Σταυρό στις Συμβάσεις της Γενεύης
Τον Οκτώβριο του 1863 ιδρύεται ο μεγαλύτερος παγκόσμιος ανθρωπιστικός Οργανισμός του Ερυθρού Σταυρού. Έναν χρόνο αργότερα, τον Αύγουστο του 1864, υπογράφεται η πρώτη σύμβαση της Γενεύης, και αρχίζουν να μπαίνουν κανόνες στην διεξαγωγή του πολέμου – ακούγεται ειρωνικό, αλλά ναι υπάρχουν όρια στον Πόλεμο για ένα ελάχιστο ανθρωπιάς στις ένοπλες συγκρούσεις.
Μετά τις φρικαλεότητες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1949, οι Συμβάσεις ολοκληρώνονται, αποτελώντας τον θεμέλιο λίθο του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου, θέτοντας κανόνες για την προστασία αμάχων, τραυματιών και αιχμαλώτων κατά τη διάρκεια ενόπλων συγκρούσεων. Απαγορεύουν τα βασανιστήρια, τις εκτελέσεις και την καταστροφή υποδομών επιβίωσης, ενώ η παραβίασή τους συνιστά έγκλημα πολέμο.
Δίκαιος πόλεμος
Ο «δίκαιος πόλεμος» (just war) είναι μια θεωρία που επιχειρεί να θέσει ηθικούς και νομικούς περιορισμούς στη βία. Οι περισσότεροι μελετητές συμφωνούν ότι, για να θεωρηθεί ένας πόλεμος δίκαιος, πρέπει να πληροί διάφορες προϋποθέσεις του jus ad bellum, το σύνολο των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου που καθορίζουν τις νομικές συνθήκες υπό τις οποίες ένα κράτος επιτρέπεται να προσφύγει σε ένοπλη βία.
Οι τέσσερις σημαντικότερες προϋποθέσεις είναι οι εξής:
(1) ο πόλεμος πρέπει να κηρύσσεται επίσημα από τη δέουσα κυρίαρχη αρχή
(2) ο πόλεμος πρέπει να έχει δίκαιη αιτία (π.χ. υπεράσπιση του κοινού καλού ή απάντηση σε σοβαρή αδικία)
(3) το εμπόλεμο κράτος πρέπει να έχει δίκαιες προθέσεις (δηλ. να διεξάγει τον πόλεμο για λόγους δικαιοσύνης και όχι ιδιοτέλειας) και
(4) ο στόχος του πολέμου πρέπει να είναι η εγκαθίδρυση δίκαιης ειρήνης.
Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου προστέθηκαν τρεις ακόμη προϋποθέσεις:
(1) πρέπει να υπάρχει εύλογη πιθανότητα επιτυχίας
(2) η βία πρέπει να χρησιμοποιείται ως έσχατη λύση- και
(3) τα αναμενόμενα οφέλη του πολέμου πρέπει να υπερβαίνουν το αναμενόμενο κόστος του.
Αναλυτικά τι προβλέπουν οι Συνθήκες της Γενεύης
Σύμφωνα με τους κανόνες Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου (ΔΑΔ), ιι νόμοι του πολέμου τίθενται σε ισχύ αμέσως μόλις ξεσπάσει ο πόλεμος. Από εκείνη τη στιγμή, είναι αποδεκτό ότι οι ανθρωπιστικές αρχές πρέπει να βάζουν όρια στον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου.
Μερικές από τις βασικές αρχές προβλέπουν ότι
-πρέπει να στοχεύονται μόνο όσοι εμπλέκονται ένοπλα στις συγκρούσεις και στρατιωτικοί στόχοι, ενώ απαγορεύεται η στοχοποίηση αμάχων και μη στρατιωτικών στόχων.
-κατά τη διάρκεια των μαχών, οι στρατιώτες δεν μπορούν να χρησιμοποιούν περισσότερη βία από ό,τι είναι απαραίτητο.
-η χρήση ορισμένων όπλων είναι παράνομη, ενώ η χρήση άλλων υπόκειται σε περιορισμούς. Για παράδειγμα, εκείνα που δεν στρέφονται εναντίον συγκεκριμένου στρατιωτικού στόχου λόγω της αδιάκριτης φύσης τους. Τα όπλα που έχουν σχεδιαστεί για να έχουν μεγάλη ζώνη πρόσκρουσης μπορούν να πλήξουν πολίτες πέρα από τον στρατιωτικό στόχο, αν χρησιμοποιηθούν σε κατοικημένες περιοχές.
-οι άμαχοι και η περιουσία τους πρέπει να προστατεύονται όσο το δυνατόν περισσότερο, καθώς και τα αγαθά που είναι απαραίτητα για την επιβίωσή τους, όπως τα αποθέματα νερού ή τα ζώα.
-Τα πλήγματα κατά πολιτικών κτιρίων, όπως τα σπίτια και τα σχολεία, πρέπει να αποφεύγονται ενώ οι ένοπλες δυνάμεις δεν πρέπει να χρησιμοποιεί τέτοιου είδους εγκαταστάσεις για στρατιωτικούς σκοπούς, καθώς και να μην τοποθετεί όπλα κοντά σε αυτές ή σε πυκνοκατοικημένες περιοχές.
-Οι οργανισμοί πολιτικής άμυνας (κυβερνητικοί ή μη στρατιωτικοί) στους οποίους ζητείται από μια κυβέρνηση να εκτελέσουν ανθρωπιστικά καθήκοντα σε ένοπλες συγκρούσεις προστατεύονται επίσης, φέροντας από ειδικό σήμα.
Τα εμπλεκόμενα μέρη πρέπει να καταστήσουν σαφές ότι συμμετέχουν στις μάχες, για παράδειγμα φορώντας τις στρατιωτικές στολές, για να δείξουν ότι δεν είναι άμαχοι.
-Οι άμαχοι πρέπει πάντα να αντιμετωπίζονται ανθρώπινα και δεν πρέπει να υπόκεινται σε κακομεταχείριση ή επίθεση, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής βίας.
-Απαγορεύεται η τρομοκράτηση του πληθυσμού. Απαγορεύεται επίσης η κλοπή ή η πρόκληση ζημιάς στην περιουσία των αμάχων.
-Ωστόσο, οι άμαχοι μπορούν να χάσουν την προστασία τους εάν (και για το χρονικό διάστημα αυτό) λάβουν άμεση μέρος στις μάχες.
Τραυματίες και αιχμάλωτοι
-Όταν ένας άνθρωπος δεν συμμετέχει πλέον στις μάχες -εάν είναι τραυματισμένος, άρρωστος ή κρατούμενος, δεν αποτελεί πλέον απειλή, άρα δεν μπορεί να αποτελεί στόχο.
-Όλα τα μέρη οφείλουν να συλλέγουν και να φροντίζουν τους τραυματίες και ασθενείς στρατιώτες χωρίς διάκριση και να μην εμποδίζουν κανέναν να το πράξει. Απαγορεύεται η επίθεση σε αυτούς ή σε όσους τους συλλέγουν ή τους φροντίζουν.
-Σε περίπτωση αιχμαλωσίας, οι μαχόμενοι προστατεύονται από κάθε πράξη βίας, εκφοβισμού και προσβολών. Δικαιούνται επίσης ανθρώπινες συνθήκες, όπως στέγαση, τροφή, ένδυση, υγιεινή και ιατρική περίθαλψη.
-Ο νόμος τους επιτρέπει να επικοινωνούν με την οικογένειά τους.
Οι κανόνες για πολιτισμό και ειδικές εγκαταστάσεις
Οι νόμοι του πολέμου έχουν ειδικούς κανόνες που προστατεύουν ορισμένες κατηγορίες κτιρίων και αντικειμένων
Σε αυτές περιλαμβάνονται πολιτιστικά αγαθά μεγάλης σημασίας για την κληρονομιά κάθε λαού (μουσεία και άλλα μνημεία, ιστορικά κτίρια ή αρχαιολογικοί χώροι, καθώς και έργα τέχνης και σημαντικές συλλογές βιβλίων ή αρχείων), καθώς και έργα και εγκαταστάσεις που ενέχουν επικίνδυνα για την ζωή στοιχεία (όπως φράγματα, αναχώματα και πυρηνικοί σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας).
Ποια όπλα απαγορεύονται ή τίθενται υπό περιορισμό
Για χιλιάδες χρόνια, υπήρχαν κανόνες για τον έλεγχο των τύπων των όπλων στον πόλεμο – για παράδειγμα, η χρήση δηλητηρίου (βέλη εμβαπτισμένα σε δηλητήριο) απαγορευόταν στην Αρχαία Ελλάδα.
Αλλά μόλις τον 19ο αιώνα συνήφθησαν διεθνείς συμφωνίες. Πρόκειται για την Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για συμβατικά όπλα (CCW) και αφορούν την χρήση των τύπων των όπλων που επιτρέπονται (και απαγορεύονται) στους πολέμους σε όλο τον κόσμο.
Στην CCW, περιγράφονται πέντε πρωτόκολλα σχετικά με την χρήση των ακόλουθων όπλων:
-Όπλα με μη ανιχνεύσιμα θραύσματα: ειδικά σχεδιασμένα για να διασπώνται σε μικροσκοπικά κομμάτια, τα οποία δεν είναι ανιχνεύσιμα στο ανθρώπινο σώμα. Παραδείγματα είναι οι θραυσματικές σφαίρες ή τα βλήματα που περιέχουν σπασμένο γυαλί.
-Νάρκες, παγίδες και άλλες συσκευές: Περιλαμβάνονται οι νάρκες κατά προσωπικού, οι οποίες είναι νάρκες ειδικά σχεδιασμένες για να στοχεύουν ανθρώπους και όχι άρματα μάχης.
-Εμπρηστικά όπλα:Τα όπλα που πυροδοτούν πυρκαγιές δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται σε άμαχο πληθυσμό ή σε δασικές περιοχές.
-Εκτυφλωτικά λέιζερ: Όπλα λέιζερ ειδικά σχεδιασμένα να προκαλούν μόνιμη τύφλωση.
-Εκρηκτικά κατάλοιπα πολέμου:Τα μέρη που έχουν χρησιμοποιήσει βόμβες διασποράς σε μάχες υποχρεούνται να βοηθήσουν στην εκκαθάριση τυχόν μη εκραγέντων υπολειμμάτων.
Οι βόμβες διασποράς
Αξίζει να επισημανθεί ότι, σύμφωνα με το CCW, η χρήση βομβών διασποράς δεν απαγορεύεται εντελώς. Ωστόσο, η χρήση και η παραγωγή τους απαγορεύεται βάσει ξεχωριστής νομοθεσίας που ονομάζεται Σύμβαση για τα πυρομαχικά διασποράς (CCM).
Η σύμβαση για τα χημικά όπλα
Μια άλλη διεθνής συνθήκη που αποσκοπεί στον περιορισμό της χρήσης μη απαραίτητων επικίνδυνων όπλων είναι η Σύμβαση για τα Χημικά Όπλα(CWC), η οποία απαγορεύει τη δημιουργία, την απόκτηση, την αποθήκευση και τη χρήση χημικών όπλων από τα συμβαλλόμενα κράτη.
naftemporiki.gr/
