Σε μία περίοδο που δεν προλαβαίνουμε να μετράμε τις… κρίσεις που αναδύονται εντός και εκτός συνόρων, η διαχείριση όσων μας συμβαίνουν και μας επηρεάζουν αποτελεί μία δύσκολη εξίσωση. Και για την επίλυση της εξίσωσης αυτής μία βασική μεταβλητή, που όμως δεν είναι πάντα ορατή, είναι η επιβάρυνση στην ψυχική υγεία των ανθρώπων.
Έχοντας ως στόχο μία ολιστική παρέμβαση στην αντιμετώπιση ψυχωσικών επεισοδίων που παρουσιάζονται σε νέους ανθρώπους στη Θεσσαλονίκη, η Μονάδας Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση “ΠΝΟΕΣ SKG” της της AμΚΕ ΕΠΑΨΥ που λειτουργεί εδώ και λίγους μήνες στη Λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας 93, φιλοδοξεί να παρέχει ποιοτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας, σε έναν ευχάριστο και λειτουργικό χώρο που απευθύνεται κυρίως σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες που βιώνουν για πρώτη φορά ψυχωσικό επεισόδιο, αλλά και στις οικογένειές τους.
Η δράση της Μονάδας Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση “ΠΝΟΕΣ SKG” υλοποιείται στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0 με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU και οι υπηρεσίες που παρέχει είναι δωρεάν.
Μιλώντας στο thesspress.gr, ο επόπτης της Μονάδας ‘’ΠΝΟΕΣ SKG’’, καθηγητής Ψυχιατρικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Διευθυντής της Β’ Ψυχιατρικής του ΑΠΘ και Πρόεδρος της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας, κ. Βασίλειος Παντελεήμων Μποζίκας, αναφέρθηκε στον τρόπο λειτουργίας της δομής και τις παρεχόμενες υπηρεσίες, ρίχνοντας παράλληλα φως σε κάποιους «μύθους και αλήθειες» σχετικά με την ψύχωση και την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας σχετικά με ζητήματα ψυχικών νόσων.
Τι υπηρεσίες παρέχει η Μονάδα Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση “ΠΝΟΕΣ SKG”;
Φιλοδοξούμε καταρχάς να παρέχουμε υπηρεσίες σε νέα άτομα από 15 ως 35 ετών που έχουν εμφανίσει αυτό που ονομάζουμε ψύχωση, η οποία είναι μία από τις σοβαρότερες ψυχικές διαταραχές. Ο τρόπος αντιμετώπισης αυτών των περιστατικών είναι σφαιρικός. Αφορά τόσο μία φαρμακευτική αγωγή, όμως παράλληλα θέλουμε κάθε λήπτης των υπηρεσιών μας να έχει και μία ψυχοθεραπευτική φροντίδα που μπορεί να αφορά όχι μόνο τον ίδιο, αλλά μπορεί να επεκτείνεται και στην οικογένεια του. Και βέβαια, μια ψυχοκοινωνική φροντίδα ως απαραίτητο κομμάτι αυτής της ολοκληρωμένης αντιμετώπισης. Λέγοντας ψυχοκοινωνική φροντίδα, εννοούμε, να προσπαθήσουμε, εφόσον μιλάμε για νέα παιδιά, να αφοσιωθούν στην ολοκλήρωση των σπουδών τους, τη στήριξή τους εφόσον έχουν εργασία, και τη βελτίωση των διαπροσωπικών τους σχέσεων.
Πόσο καιρό λειτουργεί η δομή αυτή στη Θεσσαλονίκη;
Ξεκινήσαμε να λειτουργούμε και να βλέπουμε ασθενείς από το Μάιο. Βέβαια τα εγκαίνια έγιναν 13 Σεπτεμβρίου, λόγω διαφόρων τραγικών γεγονότων όπως το δυστύχημα στα Τέμπη και το ναυάγιο στην Πύλο. Είμαστε μία καινούργια μονάδα και ακόμα δεν θεωρούμε ότι έχουμε καταφέρει να αποτελέσουμε αυτό που θέλουμε και αυτό που φιλοδοξούμε να είμαστε. Δηλαδή το σημείο αναφοράς για τη φροντίδα των νέων ανθρώπων που έχουν ψύχωση. Θα ήθελα βέβαια να διευκρινίσω ότι όταν μιλάμε για ψύχωση, το μυαλό των περισσοτέρων πηγαίνει στη σχιζοφρένεια. Υπάρχουν όμως και άλλες διαταραχές που ανήκουν στο φάσμα της σχιζοφρένειας, εμάς ωστόσο εδώ μας ενδιαφέρει πάρα πολύ και αυτό που ονομάζουμε «σύνδρομο κινδύνου για ψύχωση», δηλαδή να βρούμε τους ανθρώπους που ας πούμε έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν ψύχωση. Άτομα που δεν έχουν εμφανίσει ακόμη τα τα συμπτώματα της ψύχωσης, όπως π.χ. ψευδαισθήσεις ή αποδιοργάνωση της συμπεριφοράς. Ο στόχος μας είναι να αντιληφθούμε έγκαιρα τον κίνδυνο και να μπορέσουμε να παρέμβουμε προκειμένου να μην οδηγηθούν σε μία τέτοια περιπέτεια για την ψυχική τους υγεία.
Δηλαδή υπάρχουν σημάδια που μπορούν να μας προϊδεάσουν ότι μπορεί να επέλθει κάποιο ψυχωσικό επεισόδιο; Μπορεί να υπάρξει κάποια πρόληψη για την εμφάνιση της ψύχωσης;
Ένα σημαντικό ας το πούμε χαρακτηριστικό, είναι η μεγάλη έκπτωση της λειτουργικότητας. Για παράδειγμα όταν έχουμε ένα νέο παιδί που ξαφνικά ενώ ήταν ένας μαθητής ο οποίος απέδιδε στο σχολείο, σταματάει να αποδίδει στα μαθήματά του. Ή αν δουλεύει, γιατί έχουμε και ανθρώπους που εργάζονται, ξαφνικά πάψει να αποδίδει στη δουλειά του. Ή αν κάποιος έχει απομονωθεί και οι διαπροσωπικές του σχέσεις περνάνε μεγάλη κρίση. Βέβαια, υπάρχουν και μία σειρά άλλα συμπτώματα τα οποία έχουμε την ικανότητα να διακρίνουμε, μιλώντας με το νέο αυτό άνθρωπο, γιατί υπάρχουν και άλλες ψυχικές διαταραχές που μπορούν να έχουν αυτά τα συμπτώματα που συζητάμε. Μία κατάθλιψη για παράδειγμα θα μπορούσε να επιφέρει ένα τέτοιο αποτέλεσμα. Υπάρχει λοιπόν μία σειρά από άτυπα συμπτώματα που μοιάζουν με τα ψυχωσικά, αλλά δεν έχουν πάρει ακόμα τη μορφή που συνήθως συναντάμε στα συμπτώματα της ψύχωσης.
Ηλικιακά η δομή σας απευθύνεται κυρίως σε ηλικίες 15-35 ετών. Έχει παρατηρηθεί ότι αυτές οι ηλικίες έχουν μεγαλύτερο βαθμό επικινδυνότητας για την εμφάνιση ψυχωσικών επεισοδίων;
Ναι, συνήθως η ηλικία κινδύνου είναι αυτή. Μέχρι την ηλικία των 25 ετών περιμένουμε πάνω από τις μισές ψυχώσεις να εκδηλωθούν. Εμείς κατεβαίνουμε προφανώς και πιο χαμηλά γιατί μας ενδιαφέρει πάρα πολύ και αυτό που είπαμε, δηλαδή το πρώιμο σύμπτωμα. Εκεί που δεν έχουμε την ψύχωση με όλη τη συμπτωματολογία, όπως οι ακουστικές ψευδαισθήσεις, οι παραληρητικές ιδέες, οι ιδέες δίωξης, ή η πάρα πολύ μεγάλη αποδιοργάνωση στη συμπεριφορά. Δεν θέλουμε να ασχοληθούμε μόνο με αυτά τα νέα άτομα που εμφάνισαν ψυχωσικό επεισόδιο. Βεβαίως και για αυτούς είμαστε εδώ, αλλά φιλοδοξούμε να βρούμε τα παιδιά που όπως είπα είναι σε ένα τέτοιο κίνδυνο και με που με τις κατάλληλες παρεμβάσεις μπορεί τελικά να μην εκδηλώσουν τη συγκεκριμένη ασθένεια.
Τι είδους υποστήριξη χρειάζεται ένα άτομο που βιώνει για πρώτη φορά ψυχωσικό επεισόδιο και τι υποστήριξη χρειάζεται η οικογένειά του;
Το πρώτο πράγμα είναι βεβαίως να γίνει μία διάγνωση για να αποκλειστούν άλλες καταστάσεις, που μπορεί να δημιουργούν τέτοια συμπτώματα. Στη συνέχεια η υποστήριξη του γίνεται σε πολλά επίπεδα. Φαρμακευτικά για να αντιμετωπιστούν τα συμπτώματα, ψυχοθεραπευτικά καθώς υπάρχουν ψυχοθεραπείες οι οποίες στοχεύουν στην αντιμετώπιση των ψυχωτικών συμπτωμάτων, ενώ χρειάζεται και η συναισθηματική υποστήριξη στην καθημερινότητά του ατόμου, έτσι ώστε να μπορέσει να ανταπεξέλθει στις προκλήσεις της. Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι μέχρι να δράσουν τα φάρμακα, το να έχει κανείς ψυχωτικά συμπτώματα είναι πάρα πολύ επώδυνο και για τον ίδιο, αλλά και για την οικογένεια και τους ανθρώπους που κινούνται γύρω του. Οι οικογένειες θεωρούμε ότι είναι συνεργάτες μας, είναι σύμμαχοί μας σε αυτή την προσπάθεια. Για αυτό και ένα μεγάλο μέρος των παρεμβάσεων μας στοχεύουν στην οικογένεια και αφορά την ψυχοεκπαίδευση, να τους πούμε τι ακριβώς συμβαίνει με αυτό το παιδί και να το καταλάβουν. Και βεβαίως στη συνέχεια πάλι με ψυχοθεραπευτικές μεθόδους να προσπαθήσουμε να τους στηρίξουμε και να παρέμβουμε σε πιθανές δυσλειτουργίες που μπορεί να υπάρχουν μέσα στην οικογένεια ή που μπορεί να δημιουργούνται ως αποτέλεσμα της ψύχωσης.
Η ψύχωση είναι κάτι που μπορεί να θεραπευτεί τελείως ή θα το κουβαλάει κάποιο άτομο εφ’ όρου ζωής;
Ξέρουμε ότι με την κατάλληλη παρέμβαση τα μηνύματα είναι αισιόδοξα. Γενικά, περίπου το 65% των ανθρώπων που εκδηλώνουν ένα πρώτο ψυχωσικό επεισόδιο θα οδηγηθούν σε ύφεση των συμπτωμάτων. Στο πρώτο επεισόδιο λοιπόν έχουμε εμείς το πάνω χέρι ας πούμε. Στη συνέχεια, ξέρουμε ότι καθώς εμφανίζεται το δεύτερο, το τρίτο επεισόδιο, τα πράγματα αρχίζουν και γίνονται πιο δύσκολα. Δεν φαίνεται να υπάρχει καλύτερη ανταπόκριση στα φάρμακα καθώς προχωράμε στην πορεία της νόσου και οι παρεμβάσεις μας είναι πιο δύσκολες.
Και το αντιλαμβάνεται κάποιος ότι είναι άλλο πράγμα να έχεις ένα νέο παιδί που πέρασε ένα επεισόδιο και πρέπει να το στηρίξεις με όλα αυτά που είπαμε και άλλο να έχεις ένα παιδί που συνεχώς διαρρηγνύει τις όποιες προσωπικές, ή τις εργασιακές του σχέσεις. Όσο περισσότερο διαρρηγνύει τις κοινωνικές του σχέσεις, είναι και πιο δύσκολα να αποκατασταθούν στη συνέχεια τα συγκεκριμένα θέματα.
Άρα θα έλεγα ότι στο πρώτο επεισόδιο είμαστε πάρα πολύ αισιόδοξοι. Για το λόγο αυτό το κίνημα των μονάδων έγκαιρης παρέμβασης βρίσκει ανταπόκριση σε όλο και περισσότερες χώρες σε Ευρώπη και Αμερική, γιατί αν αντιμετωπιστεί σωστά το πρώτο επεισόδιο, μπορεί πραγματικά να μην αφήσει πίσω κάποια υπολείμματα. Δυστυχώς στη συνέχεια τα πράγματα γίνονται όλο και πιο δύσκολα και κάποια στιγμή οδηγούμαστε σε αυτό που ονομάζουμε χρονιότητα.
Τι ρόλο παίζει το στίγμα απέναντι στους ψυχικά ασθενείς στην αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων; Είναι το στίγμα θέμα παιδείας και τι μπορούμε να κάνουμε για να το εξαλείψουμε;
Το στίγμα και η προκατάληψη απέναντι στην ψυχική νόσο και ιδιαίτερα απέναντι σε σοβαρές ψυχικές διαταραχές όπως είναι οι ψυχώσεις, είναι ένα σημαντικό εμπόδιο. Συνήθως δεν ανταποκρίνεται ο φόβος μας σε πραγματικά επιστημονικά δεδομένα. Είναι εμπόδιο στο να έρθουν οι άνθρωποι και να ζητήσουν βοήθεια. Υπάρχει και αυτό που λέμε αυτο-στίγμα, δηλαδή ταυτίζουν αυτό που τους συμβαίνει με κάτι που είναι περιθωριακό, επικίνδυνο, κάτι για το οποίο μπορεί να τους αντιμετωπίσουν οι άλλοι με προκατάληψη. Αυτό είναι ένα σημαντικό πρόβλημα και οφείλουμε όλοι μας να αντιμετωπίσουμε.
Το στίγμα είναι και θέμα παιδείας σίγουρα. Το πόσο εξοικειωνόμαστε μέσα στο εκπαιδευτικό μας σύστημα με την ψυχική νόσο. Είναι και ο στιγματιστικός λόγος στην καθημερινότητά μας. Τι μπορεί να πει ένας δημοσιογράφος σε μία εκπομπή, τι μπορεί να πει ένας πολιτικός προκειμένου να φέρει ένα παράδειγμα και να κατηγορήσει ένα πολιτικό του αντίπαλο. Τα έχουμε δει και αυτά. Χρησιμοποιούν όρους από την ψυχοπαθολογία που αμέσως καταγράφεται σε αυτόν που το ακούει ως κάτι περίεργο στην καλύτερη περίπτωση, ή επικίνδυνο στη χειρότερη περίπτωση. Και βέβαια είναι η έλλειψη τέτοιων μονάδων σαν τη Μονάδα Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση “ΠΝΟΕΣ SKG”, που θα πω ότι δεν διαφοροποιείται από μία οποιαδήποτε άλλη μονάδα υγείας, για να μην πω ότι είμαστε και πιο μοντέρνοι. Άρα είναι πολλά τα επίπεδα που πρέπει να λειτουργήσουμε για να αντιμετωπίσουμε το στίγμα και την προκατάληψη.
