Ένας πελάτης παραλαμβάνει το καινούργιο του Volvo PV544. Εξωτερικά δεν υπάρχει τίποτα που να προδίδει ότι το συγκεκριμένο αυτοκίνητο πρόκειται να γράψει ιστορία. Το ημερολόγιο γράφει
13 Αυγούστου 1959.
Το PV544 είναι ένα οικογενειακό μοντέλο με στρογγυλεμένες γραμμές, χαρακτηριστικό προϊόν μιας αυτοκινητοβιομηχανίας που εξακολουθεί να είναι πολύ μικρότερη από τους γίγαντες του Ντιτρόιτ.
Η πραγματική επανάσταση βρίσκεται μέσα στην καμπίνα. Ο οδηγός κάθεται, τραβά έναν ιμάντα πάνω από τον ώμο του, τον περνά διαγώνια μπροστά από το στήθος και τον ασφαλίζει χαμηλά δίπλα στο κάθισμα. «Κλικ».
Η κίνηση διαρκεί ελάχιστα δευτερόλεπτα.Είναι τόσο απλή ώστε μέσα στις επόμενες δεκαετίες δισεκατομμύρια άνθρωποι θα την επαναλαμβάνουν χωρίς καν να τη σκέφτονται.
Εκείνη την ημέρα, όμως, είναι κάτι καινούργιο. Η Volvo έχει αρχίσει να εξοπλίζει τα αυτοκίνητά της με τη ζώνη ασφαλείας τριών σημείων.
Και πίσω από αυτό το φαινομενικά απλό κομμάτι υφάσματος βρίσκεται ένας άνθρωπος που μέχρι πριν από λίγο καιρό δεν προσπαθούσε να προστατεύσει οδηγούς αυτοκινήτων.
Προσπαθούσε να σώσει πιλότους που έπρεπε να εκτιναχθούν από μαχητικά αεροσκάφη.
Ο μηχανικός που έμαθε να σκέφτεται τη σύγκρουση
Ο Νιλς Μπόλιν δεν ξεκινά την καριέρα του στην αυτοκινητοβιομηχανία. Εργάζεται στη Saab, στο αεροπορικό τμήμα της εταιρείας, πάνω στην ανάπτυξη εκτινασσόμενων καθισμάτων για πολεμικά αεροσκάφη.
Το πρόβλημα που καλείται να λύσει είναι ακραίο.Σε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης, ένας πιλότος πρέπει να εγκαταλείψει ένα αεροσκάφος που κινείται με τεράστια ταχύτητα. Το ανθρώπινο σώμα εκτίθεται μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου σε τεράστιες δυνάμεις.
Ο Μπόλιν μαθαίνει να σκέφτεται διαφορετικά.Δεν τον ενδιαφέρει μόνο πόσο ισχυρό είναι ένα σύστημα συγκράτησης. Τον ενδιαφέρει πού μεταφέρει τη δύναμη πάνω στο ανθρώπινο σώμα.
Και αυτή ακριβώς η γνώση θα αποδειχθεί πολύτιμη όταν το 1958 η Volvo τον προσλαμβάνει ως μηχανικό ασφαλείας. Η αποστολή του μοιάζει πολύ πιο απλή από τα εκτινασσόμενα καθίσματα. Στην πραγματικότητα, δεν είναι.
Οι ζώνες ασφαλείας που μπορούσαν να τραυματίσουν
Οι ζώνες ασφαλείας δεν είναι άγνωστες στα τέλη της δεκαετίας του 1950.
Υπάρχουν ήδη σε ορισμένα αυτοκίνητα. Αλλά συνήθως πρόκειται για ζώνες δύο σημείων που περνούν χαμηλά πάνω από τη λεκάνη, παρόμοιες με εκείνες που εξακολουθούμε να συναντάμε σε ορισμένα αεροπορικά καθίσματα.
Σε μια ισχυρή μετωπική σύγκρουση, όμως, το επάνω μέρος του σώματος συνεχίζει να κινείται βίαια προς τα εμπρός.
Το κεφάλι και ο θώρακας μπορούν να χτυπήσουν στο τιμόνι ή στο ταμπλό. Άλλες, πιο περίπλοκες λύσεις συγκράτησης υπάρχουν, αλλά είναι δύσχρηστες. Και εδώ βρίσκεται ένα πρόβλημα που ο Μπόλιν αντιλαμβάνεται γρήγορα.
Μια ζώνη μπορεί να είναι εξαιρετικά ασφαλής στο εργαστήριο. Αν όμως είναι τόσο περίπλοκη ώστε ο οδηγός δεν θέλει να τη φορέσει, στην πραγματική ζωή είναι άχρηστη.
Η λύση πρέπει να κάνει δύο πράγματα ταυτόχρονα.
Να συγκρατεί σωστά το ανθρώπινο σώμα. Και να μπορεί να φορεθεί με ένα μόνο χέρι.
Η γεωμετρία που σώζει ζωές
Η λύση του Μπόλιν είναι απλή. Ένας συνεχής ιμάντας σχηματίζει ένα V.
Το ένα τμήμα περνά διαγώνια πάνω από τον θώρακα. Το άλλο χαμηλά πάνω από τη λεκάνη.
Τα δύο συναντώνται δίπλα στο κάθισμα. Τρία σημεία στήριξης.
Η δύναμη μιας σύγκρουσης δεν συγκεντρώνεται πλέον σε ένα μικρό σημείο του σώματος. Κατανέμεται στο στήθος και, κυρίως, στη λεκάνη — σε περιοχές που μπορούν να αντέξουν πολύ μεγαλύτερα φορτία.
Παράλληλα, ο επιβάτης συγκρατείται στη θέση του αντί να διπλώνει προς τα εμπρός. Ο Μπόλιν έχει βρει τη γεωμετρία που χρειάζεται. Και η Volvo αντιλαμβάνεται πολύ γρήγορα τι έχει στα χέρια της.
Η πατέντα
Το 1959 η Volvo κατοχυρώνει την εφεύρεση.
Από καθαρά επιχειρηματική σκοπιά, η επιλογή που βρίσκεται μπροστά της φαίνεται αυτονόητη.
Έχει ένα νέο σύστημα ασφαλείας που μπορεί να κάνει τα αυτοκίνητά της πιο ελκυστικά από εκείνα των ανταγωνιστών. Θα μπορούσε να το προστατεύσει επιθετικά. Να απαιτεί δικαιώματα χρήσης. Να μετατρέψει τη ζώνη τριών σημείων σε αποκλειστικό χαρακτηριστικό των Volvo. Να κάνει, με άλλα λόγια, ό,τι κάνουν οι περισσότερες εταιρείες όταν αποκτούν μια σημαντική πατέντα.
Η διοίκηση επιλέγει διαφορετικά. Η Volvo καθιστά το σχέδιο διαθέσιμο και σε άλλους κατασκευαστές ώστε να μπορούν να υιοθετήσουν την τεχνολογία.
Η απόφαση θα γίνει με τα χρόνια ένα από τα πιο διάσημα παραδείγματα στην ιστορία των επιχειρήσεων όπου μια εταιρεία βάζει τη διάδοση μιας τεχνολογίας ασφαλείας πάνω από την αποκλειστική εμπορική εκμετάλλευσή της.
Η λογική είναι απλή. Αν η ζώνη πράγματι σώζει ζωές, τότε δεν πρέπει να σώζει μόνο τους ανθρώπους που αγοράζουν Volvo.
Η αυτοκινητοβιομηχανία δεν πείθεται αμέσως
Σήμερα η αποτελεσματικότητα της ζώνης ασφαλείας φαίνεται αυτονόητη. Το 1959 δεν είναι.
Ούτε οι κατασκευαστές ούτε οι οδηγοί σπεύδουν όλοι να αγκαλιάσουν την καινούργια τεχνολογία.
Υπάρχουν οδηγοί που θεωρούν τη ζώνη άβολη. Άλλοι πιστεύουν ότι σε ένα ατύχημα είναι ασφαλέστερο να εκτιναχθούν από το αυτοκίνητο παρά να παραμείνουν δεμένοι μέσα σε αυτό.
Υπάρχει ακόμη και ο φόβος ότι η ζώνη μπορεί να παγιδεύσει έναν επιβάτη σε ένα φλεγόμενο ή βυθισμένο όχημα.
Η Volvo χρειάζεται στοιχεία. Και αποφασίζει να τα συγκεντρώσει από εκεί όπου δεν χωρά θεωρία.
Από πραγματικά τροχαία δυστυχήματα.
Τα 28.000 ατυχήματα που δίνουν την απάντηση
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, η Volvo εξετάζει δεκάδες χιλιάδες τροχαία στα οποία έχουν εμπλακεί αυτοκίνητά της στη Σουηδία.
Η έρευνα περιλαμβάνει περίπου 28.000 ατυχήματα και δεκάδες χιλιάδες επιβάτες. Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά.
Η ζώνη τριών σημείων μειώνει δραστικά τον κίνδυνο σοβαρού ή θανατηφόρου τραυματισμού για τους ανθρώπους που τη φορούν. Ο Μπόλιν έχει σχεδιάσει κάτι που δεν λειτουργεί μόνο στις δοκιμές. Λειτουργεί στον δρόμο, στη βροχή, στον πάγο, σε πραγματικές συγκρούσεις με πραγματικούς ανθρώπους.
Και όσο τα δεδομένα συσσωρεύονται, το επιχείρημα εναντίον της ζώνης αρχίζει να καταρρέει.
Από τα Volvo σε κάθε αυτοκίνητο του κόσμου
Η ιδέα εξαπλώνεται. Οι κατασκευαστές αρχίζουν να υιοθετούν το σύστημα. Οι κυβερνήσεις θεσπίζουν σταδιακά αυστηρότερες προδιαγραφές ασφαλείας.
Αργότερα έρχονται οι νόμοι που καθιστούν υποχρεωτική όχι μόνο την ύπαρξη αλλά και τη χρήση της ζώνης. Το V που σχεδίασε ο Μπόλιν γίνεται παγκόσμιο πρότυπο.
Αλλάζει το αυτοκίνητο χωρίς ουσιαστικά να αλλάζει μορφή. Οι κινητήρες εξελίσσονται. Τα αυτοκίνητα αποκτούν ηλεκτρονικά συστήματα, αερόσακους, ABS, αισθητήρες, κάμερες, radar και υπολογιστές. Η βασική αρχή της ζώνης τριών σημείων παραμένει.
Πάνω από έξι δεκαετίες αργότερα, ένας οδηγός που μπαίνει σε ένα ολοκαίνουργιο ηλεκτρικό αυτοκίνητο εξακολουθεί να ασφαλίζει το σώμα του χρησιμοποιώντας την ίδια βασική γεωμετρία που σχεδίασε ο Νιλς Μπόλιν το 1959.
Εκατομμύρια ζωές
Η ίδια η Volvo εκτιμά ότι η ζώνη ασφαλείας τριών σημείων έχει σώσει εκατομμύρια ανθρώπινες ζωές από την καθιέρωσή της. Ο πραγματικός αριθμός είναι αδύνατο να υπολογιστεί με απόλυτη ακρίβεια, η επίδρασή της, όμως, δεν αμφισβητείται.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπολογίζει ότι η χρήση ζώνης μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο θανάτου και σοβαρού τραυματισμού, ιδιαίτερα για τους επιβάτες των μπροστινών καθισμάτων.
Η εφεύρεση του Μπόλιν αναγνωρίζεται ως μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες στην ιστορία της οδικής ασφάλειας.
Και η αξία της δεν μετριέται μόνο στους ανθρώπους που επέζησαν. Μετριέται και σε κάτι που δεν συνέβη ποτέ. Σε εκατομμύρια οικογένειες που δεν δέχθηκαν ένα τηλεφώνημα από την αστυνομία ή το νοσοκομείο.
Πόσα δισεκατομμύρια άφησε στο τραπέζι η Volvo;
Εδώ βρίσκεται και ο μύθος που συχνά συνοδεύει την ιστορία.
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πόσα χρήματα θα είχε κερδίσει η Volvo αν είχε επιχειρήσει να εκμεταλλευτεί αποκλειστικά την πατέντα ή να απαιτεί δικαιώματα από κάθε αυτοκινητοβιομηχανία.
Ούτε μπορούμε σοβαρά να υπολογίσουμε σήμερα ένα υποθετικό ποσό «χαμένων δισεκατομμυρίων». Γνωρίζουμε όμως κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον. Μέσα στις δεκαετίες που ακολούθησαν, κατασκευάστηκαν δισεκατομμύρια θέσεις αυτοκινήτων με ζώνες τριών σημείων.
Ακόμη και ένα πολύ μικρό δικαίωμα χρήσης ανά μονάδα θα μπορούσε θεωρητικά να μετατρέψει μια τέτοια πατέντα σε εξαιρετικά πολύτιμο περιουσιακό στοιχείο. Η Volvo διάλεξε έναν διαφορετικό τρόπο να εισπράξει την αξία της.
Όχι με δικαιώματα χρήσης, αλλά με φήμη. Η ασφάλεια έγινε μέρος του DNA της μάρκας και ένα από τα ισχυρότερα στοιχεία της ταυτότητάς της για τις επόμενες δεκαετίες.
Αυτό που φαινομενικά χάρισε στους ανταγωνιστές της, τελικά βοήθησε να κάνει το ίδιο το όνομα Volvo συνώνυμο της ασφάλειας.
Ο μηχανικός που δεν έγινε δισεκατομμυριούχος
Ο Νιλς Μπόλιν συνεχίζει να εργάζεται στη Volvo για δεκαετίες. Δεν γίνεται ένας διάσημος μεγιστάνας της αυτοκινητοβιομηχανίας, δεν ιδρύει εταιρεία δισεκατομμυρίων, δεν μετατρέπει το όνομά του σε brand.
Η εφεύρεσή του όμως βρίσκεται παντού.Το 2002, λίγους μήνες μετά τον θάνατό του, εισάγεται στο National Inventors Hall of Fame των ΗΠΑ.
Η κληρονομιά του βρίσκεται σε ένα αντικείμενο τόσο συνηθισμένο ώστε σχεδόν κανείς δεν το παρατηρεί πια. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη επιτυχία ενός συστήματος ασφαλείας.
Να γίνει τόσο φυσικό ώστε να ξεχάσουμε ότι κάποτε δεν υπήρχε.
Το ακριβότερο «κλικ» που δεν χρεώθηκε ποτέ
Κάθε ημέρα, εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι μπαίνουν σε ένα αυτοκίνητο.Τραβούν έναν ιμάντα από τον ώμο, τον περνούν πάνω από το στήθος. Και ακούνε ένα μικρό: «κλικ».
Δεν γνωρίζουν τον Νιλς Μπόλιν, δεν γνωρίζουν ότι πριν σχεδιάσει αυτή τη ζώνη εργαζόταν πάνω σε εκτινασσόμενα καθίσματα μαχητικών.
Και πιθανότατα δεν γνωρίζουν ότι η εταιρεία που κατοχύρωσε την εφεύρεσή του επέλεξε να μην τη χρησιμοποιήσει ως όπλο για να κρατήσει τους ανταγωνιστές της μακριά.
Η Volvo είχε δημιουργήσει κάτι που μπορούσε να κάνει τα δικά της αυτοκίνητα ασφαλέστερα.
Αποφάσισε ότι είχε μεγαλύτερη αξία αν έκανε ασφαλέστερα όλα τα αυτοκίνητα. Και έτσι, μία από τις σημαντικότερες επιχειρηματικές αποφάσεις στην ιστορία της εταιρείας δεν αφορούσε ένα αυτοκίνητο που αποφάσισε να πουλήσει.
Αφορούσε μια ιδέα που αποφάσισε να αφήσει τον κόσμο να αντιγράψει.
