Το απόγευμα της 25ης Ιουλίου, ένα ελληνόκτητο supertanker δένει στον πετρελαϊκό τερματικό σταθμό Mesaieed του Κατάρ. Ανήκει στην κατηγορία VLCC, τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια στον κόσμο, με μήκος άνω των 300 μέτρων. Τέσσερις ημέρες αργότερα, φορτωμένο με αργό πετρέλαιο, περνά τα Στενά του Ορμούζ με ταχύτητα περίπου 13 κόμβων.
Και τότε συμβαίνει κάτι παράξενο. Στις 31 Ιουλίου, λίγο μετά τις 2 το μεσημέρι και ενώ βρίσκεται ανοιχτά του Ντουμπάι, εξαφανίζεται από τον χάρτη. Δεν έχει βυθιστεί. Δεν έχει σταματήσει. Έχει κλείσει τον αναμεταδότη AIS, το σύστημα που εκπέμπει την ταυτότητα, τη θέση, την πορεία και την ταχύτητα ενός πλοίου. Για τις υπηρεσίες που παρακολουθούν τη διεθνή ναυσιπλοΐα, το τεράστιο τάνκερ παύει ξαφνικά να υπάρχει.
Στις 10 το πρωί της 1ης Αυγούστου, το σήμα του εμφανίζεται ξανά. Στην άλλη πλευρά των Στενών του Ορμούζ.
Η ιστορία του βρίσκεται στην καρδιά ενός αποκαλυπτικού ρεπορτάζ του CNN, το οποίο φωτίζει μια νέα, εξαιρετικά επικίνδυνη επιχείρηση που εξελίσσεται στις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του παγκόσμιου ενεργειακού εμπορίου.
Πρόκειται για τα λεγόμενα «dark transits» – σκοτεινά περάσματα, τα οποία πραγματοποιούνται τη νύχτα και υπό στρατιωτική συνοδεία, με στόχο να περιοριστεί ο κίνδυνος ιρανικών επιθέσεων με drones. Το σχέδιο είναι εντυπωσιακό στην απλότητά του.
Τα τάνκερ μεταφέρουν το αργό από τον Περσικό Κόλπο, περνούν «σκοτεινά» το Ορμούζ και φτάνουν στον Κόλπο του Ομάν. Εκεί μεταφορτώνουν το πετρέλαιο εν πλω σε άλλα δεξαμενόπλοια, τα οποία περιμένουν για να συνεχίσουν το ταξίδι προς τους τελικούς πελάτες.
Με αυτόν τον τρόπο, το τεράστιο ασφαλιστικό και επιχειρησιακό ρίσκο της διέλευσης από την εμπόλεμη ζώνη μεταφέρεται από τους συνηθισμένους εμπορικούς μεταφορείς στους παραγωγούς πετρελαίου και, μέσω της στρατιωτικής προστασίας, στις ΗΠΑ.
Ένας ιδιότυπος θαλάσσιος μηχανισμός μεταφοράς έχει ουσιαστικά δημιουργηθεί.
Το 80% των πλοίων περνά πλέον «στο σκοτάδι»
Η έκταση της επιχείρησης είναι πολύ μεγαλύτερη από όσο δείχνουν οι συμβατικοί χάρτες ναυσιπλοΐας.
Σύμφωνα με την Kpler, περίπου το 80% της κίνησης μέσω των Στενών του Ορμούζ τις τελευταίες δύο εβδομάδες πραγματοποιείται πλέον σε «dark mode», με τα πλοία να κινούνται όσο το δυνατόν πλησιέστερα στις ακτές του Ομάν και μακριά από το Ιράν.
Το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας υπολογίζει ότι από τα Στενά εξακολουθούν να περνούν 8 έως 9 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως.
Το μέγεθος είναι εντυπωσιακό: πρόκειται περίπου για διπλάσια ποσότητα από αυτή που θα υπέθετε κανείς κοιτάζοντας μόνο τα στοιχεία των αναμεταδοτών των πλοίων και τις εκτιμήσεις αναλυτών της Wall Street.
Το CNN αναφέρει ότι μέσα σε μόλις δύο ημέρες παρατήρησε περισσότερες από δώδεκα μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο στον Κόλπο του Ομάν, με τα φορτία να συνεχίζουν προς Κίνα, Ταϊβάν, Νότια Κορέα, Φιλιππίνες, Βιετνάμ και Ταϊλάνδη.
Πώς γύρισαν το παιχνίδι απέναντι στο Ιράν
Το αποτέλεσμα είναι ότι οι ΗΠΑ και οι πετρελαιοπαραγωγοί του Κόλπου έχουν καταφέρει, τουλάχιστον προσωρινά, να ανατρέψουν το πλεονέκτημα που έδινε στην Τεχεράνη ο έλεγχος της κρίσιμης θαλάσσιας οδού.
Η Σαουδική Αραβία έχει ανακατευθύνει περίπου 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέσω του αγωγού East-West προς το λιμάνι Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα, αποφεύγοντας εντελώς τα Στενά.
Άλλα 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως έχουν βρει εναλλακτικές διαδρομές γύρω από το Ορμούζ.
Παράλληλα, Βραζιλία, Γουιάνα και Βενεζουέλα έχουν προσθέσει συνολικά πάνω από 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως στην παγκόσμια παραγωγή, ενώ και οι ΗΠΑ έχουν αυξήσει την προσφορά κατά εκατοντάδες χιλιάδες βαρέλια ημερησίως.
Η αγορά, με άλλα λόγια, κάνει κάτι που ελάχιστοι θεωρούσαν εφικτό όταν ξέσπασε ο πόλεμος: βρίσκει τρόπους να παρακάμπτει το μεγαλύτερο ενεργειακό chokepoint του πλανήτη.
Το μεγάλο πρόβλημα: Ο χρόνος τελειώνει
Το σύστημα όμως δεν μπορεί να λειτουργεί επ’ αόριστον.
Στη διάρκεια του πολέμου έχουν εξαντληθεί έως και 1,9 δισ. βαρέλια από τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το CNN. Τα αμερικανικά στρατηγικά αποθέματα έχουν επίσης υποχωρήσει δραματικά, καθώς οι ΗΠΑ έχουν διαθέσει στην αγορά 400 εκατ. βαρέλια από το Strategic Petroleum Reserve.
Την ίδια ώρα, η κατάσταση στα καύσιμα είναι ακόμη πιο δύσκολη. Τρία από τα τέσσερα μεγάλα κέντρα διύλισης του πλανήτη βρίσκονται υπό σοβαρή πίεση. Ο πόλεμος έχει πλήξει διυλιστήρια στη Μέση Ανατολή, οι ουκρανικές επιθέσεις έχουν χτυπήσει τη ρωσική διυλιστική ικανότητα, ενώ η Κίνα περιορίζει τις δικές της εξαγωγές καυσίμων.
Έτσι, το βάρος πέφτει ολοένα περισσότερο στα αμερικανικά διυλιστήρια του Κόλπου του Μεξικού, ενώ βενζίνη, diesel και αεροπορικά καύσιμα βρίσκονται σε τόσο μεγάλη ζήτηση ώστε οι τιμές τους έχουν εκτιναχθεί περισσότερο από όσο θα δικαιολογούσε η ίδια η τιμή του αργού.
Η μάχη για τα 100 δολάρια
Ο Ντόναλντ Τραμπ κατάφερνε επί μήνες να συγκρατεί τις τιμές του πετρελαίου καλλιεργώντας προσδοκίες για διπλωματική διέξοδο.
Τώρα η στρατηγική αλλάζει.
Σύμφωνα με το CNN, η Ουάσιγκτον επιχειρεί πλέον να στραγγαλίσει οικονομικά το Ιράν μέσω μιας παρατεταμένης ναυτικής πίεσης στα ιρανικά λιμάνια. Και η αλλαγή αυτή έχει αρχίσει να αποτυπώνεται στις αγορές: το πετρέλαιο πλησιάζει ξανά τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Προς το παρόν, όμως, η παγκόσμια αγορά πετρελαίου έχει αποφύγει το χειρότερο σενάριο.
Και πίσω από αυτή την αντοχή βρίσκεται ένας μηχανισμός που πριν από λίγες εβδομάδες δύσκολα θα μπορούσε να φανταστεί κανείς: στρατιωτικές συνοδείες, νυχτερινά περάσματα, κλειστοί αναμεταδότες, δορυφορικές εικόνες και μεταφορτώσεις στη μέση της θάλασσας.
