Μετά την άκαρπη συνάντηση των εκπροσώπων Δανίας και Γροιλανδίας με τον Τζέι Ντι Βανς και τον Μάρκο Ρούμπιο και καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος συνεχίζει να εποφθαλμιά την απόκτηση του μεγαλύτερου νησιού στον κόσμο η Δανία μετρά τις δυνάμεις της, αλλά και τις επιλογές της.
Ο πυρήνας της ασφάλειας της Δανίας στηρίζεται στη βορειοατλαντική συμμαχία — όμως αυτό είναι πιθανό να προσφέρει ελάχιστη βοήθεια σε μια αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, καθώς αυτές είναι που κυριαρχούν στο ΝΑΤΟ.
Αντίθετα, η Δανία θα μπορούσε να ενεργοποιήσει μια ελάχιστα γνωστή ρήτρα των ευρωπαϊκών συνθηκών: Το Άρθρο 42.7, το κοινό σύμφωνο άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το περιεχόμενο του άρθρου
«Εάν ένα κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα άλλα κράτη μέλη οφείλουν να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους, σύμφωνα με το Άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Αυτό δεν θίγει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών μελών».
Η ρήτρα εντάχθηκε στη Συνθήκη της Λισαβόνας το 2009 και αποσκοπούσε στο να προσφέρει στα κράτη μέλη της ΕΕ προστασία παρόμοια με εκείνη του ΝΑΤΟ. Παρέχει επίσης σε ουδέτερες χώρες κάποιο περιθώριο εξαίρεσης.
Για πολλούς αναλυτές, η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ είναι πιο δεσμευτικής φύσης, καθώς αναφέρει ότι τα κράτη μέλη έχουν «υποχρέωση» να προσφέρουν «κάθε βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που διαθέτουν». Το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ περιλαμβάνει τη φράση «όπως κρίνει αναγκαίο», αφήνοντας μεγαλύτερο περιθώριο εθνικής διακριτικής ευχέρειας.
Η εκδοχή της ΕΕ «είναι ισχυρότερη σε διπλωματική γλώσσα, αλλά η δεξαμενή δυνάμεων είναι μικρότερη σε σχέση με το πλαίσιο του ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Αλεξάντερ Ματελάερ, αναπληρωτής καθηγητής διεθνούς ασφάλειας στο School of Governance του Ελεύθερου Πανεπιστημίου Βρυξελλών.
Η μοναδική φορά που «χρησιμοποιήθηκε»
Το 2015, η Γαλλία ενεργοποίησε το άρθρο σε απάντηση στις τρομοκρατικές επιθέσεις του ISIS. Αυτό επέτρεψε στο Παρίσι να ανακατανείμει μέρος των στρατευμάτων του από την Αφρική για περιπολίες στους γαλλικούς δρόμους, ενώ χώρες της ΕΕ όπως η Γερμανία έστειλαν στρατιώτες σε χώρες όπως το Μάλι.
Το αίτημα υποστηρίχθηκε ομόφωνα από τους υπουργούς Άμυνας της ΕΕ. Επειδή η ΕΕ δεν διαθέτει στρατό, η Γαλλία έπρεπε να διαπραγματευτεί διμερώς με άλλα κράτη μέλη για συγκεκριμένη στρατιωτική βοήθεια.
Πώς ενεργοποιείται
Η ενεργοποίησή του θα επαφίεται στη Δανία. Στη συνέχεια, όπως και στην περίπτωση της Γαλλίας, θα πρέπει να εγκριθεί ομόφωνα από όλα τα άλλα κράτη μέλη.
Ωστόσο, κάθε απόφαση της ΕΕ που απαιτεί ομοφωνία σημαίνει ότι η Δανία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει προβλήματα αν χώρες όπως η Ουγγαρία ασκήσουν βέτο, ανέφεραν δύο διπλωμάτες της ΕΕ.
«Δεν νομίζω ότι η Δανία θα το ενεργοποιούσε χωρίς να είναι βέβαιη ότι υπάρχει ομοφωνία, γιατί θα ήταν πολύ μεγάλο ρίσκο», δήλωσε ο Αντόνιο Μισιρόλι, πρώην βοηθός του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ και πρώην στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. «Σίγουρα μια χώρα όπως η Ουγγαρία δεν θα έπαιρνε το μέρος της Δανίας απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες» πρόσθεσε.
Θα ίσχυε το άρθρο για τη Γροιλανδία;
Υπάρχει επίσης ασάφεια σχετικά με το αν θα ίσχυε σε μια κρίση στη Γροιλανδία, η οποία αποχώρησε από τον προκάτοχο της ΕΕ το 1985, αν και παραμένει μέρος του Βασιλείου της Δανίας.
Την Κυριακή, Ευρωπαίος Επίτροπος Άμυνας, Άντριους Κουμπίλιους, δήλωσε ότι το 42.7 «σίγουρα» θα ίσχυε, ενώ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε εκφράσει την ίδια άποψη πέρυσι.
Η εκπρόσωπος της Επιτροπής Ανίτα Χίπε δήλωσε: «Η Γροιλανδία αποτελεί μέρος της επικράτειας του Βασιλείου της Δανίας και συνεπώς, κατ’ αρχήν, καλύπτεται από τη ρήτρα αμοιβαίας αλληλεγγύης του άρθρου 42.7».
Ενεργοποιείται το άρθρο. Και μετά;
Αν η Δανία ενεργοποιούσε επιτυχώς τη ρήτρα, αυτό θα έστελνε ένα «πολύ ισχυρό πολιτικό και νομικό μήνυμα», δήλωσε ο Σβεν Μπίσκοπ, γενικός διευθυντής του think tank Egmont Institute και ειδικός στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Ο μηχανισμός δεν απαιτεί από την ίδια την ΕΕ να παρέμβει άμεσα, αφήνοντας στις πρωτεύουσες των κρατών μελών — και ειδικά στη χώρα που ενεργοποίησε τη ρήτρα — να καθορίσουν τα επόμενα βήματα. Οι επιλογές κυμαίνονται από δηλώσεις αλληλεγγύης, έως οικονομική βοήθεια και ακόμη και στρατιωτική υποστήριξη, σύμφωνα με διπλωμάτη της ΕΕ. Ο Μισιρόλι ανέφερε ότι μία επιλογή για τη Δανία θα μπορούσε να είναι η χρήση του άρθρου «για να ζητήσει από άλλη χώρα να διαμεσολαβήσει».
Αν και είναι «πολύ νωρίς για να πει κανείς» πώς θα έμοιαζε στην πράξη μια τέτοια αντίδραση, δήλωσε Ευρωπαίος κυβερνητικός αξιωματούχος, «θα προσφέρουμε την υποστήριξη που θα θέλαμε να έχουμε» σε παρόμοιο σενάριο.
Θα μπορούσε επίσης να θέσει το νομικό υπόβαθρο για την επιβολή οικονομικών κυρώσεων, είπε ο Μπίσκοπ.
Ο Σεργκέι Λαγοντίνσκι, Γερμανός ευρωβουλευτής και αντιπρόεδρος της ομάδας των Πρασίνων, δήλωσε ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα πρέπει να προετοιμάσει έναν «κατάλογο πιθανών αντίμετρων» αν ενεργοποιηθεί το 42.7, όπως η απομάκρυνση αμερικανικών στρατευμάτων από ευρωπαϊκές βάσεις, η απαγόρευση υπερπτήσεων αμερικανικών αεροσκαφών και ο περιορισμός της πρόσβασης αμερικανικών εταιρειών στην ευρωπαϊκή αγορά.
Η ενεργοποίηση του άρθρου θα μπορούσε να περιλαμβάνει περιορισμένη ανάπτυξη δυνάμεων από τη στρατιωτική επιτροπή και το στρατιωτικό επιτελείο της ΕΕ — συμβουλευτικά όργανα που απαρτίζονται από τους ανώτατους στρατηγούς των κρατών μελών και στρατιωτικούς εκπροσώπους στις Βρυξέλλες, ανέφερε ο Μπίσκοπ.
Η πιθανότητα η ΕΕ να πολεμήσει τις ΗΠΑ είναι μηδενική, συμφωνούν οι αναλυτές. Και ακόμη κι αν το επιθυμούσε, διαθέτει μόνο «μερικές δεκάδες» στρατιωτικό προσωπικό στις Βρυξέλλες, μια μικροσκοπική δομή διοίκησης ικανή να κατευθύνει «το πολύ» 3.000 στρατιώτες και περιορισμένη εμπειρία πέρα από αποστολές ειρηνευτικής φύσης, είπε ο Μπίσκοπ. Ωστόσο, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να αποφασίσουν για πιο ουσιαστική στρατιωτική βοήθεια χρησιμοποιώντας τα δικά τους μέσα.
Παράλληλα, οι υποχρεώσεις των ίδιων των κρατών παραμένουν ασαφείς, γεγονός που σημαίνει ότι η Δανία ενδέχεται να αντιμετωπίσει την «πολιτική πραγματικότητα» ορισμένων ευρωπαϊκών πρωτευουσών που θα προσφέρουν ελάχιστες συγκεκριμένες δεσμεύσεις βοήθειας.
Λόγω αυτών των ασαφειών, ο Κουμπίλιους δήλωσε τον περασμένο μήνα στο Politico ότι επιθυμεί να ανοίξει φέτος μια συζήτηση για την «θεσμική αμυντική ετοιμότητα», η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει την αναθεώρηση του Άρθρου 42.7 ώστε να καταστεί πλήρως λειτουργικό, με σαφή διαδικασία και ενιαία στρατιωτική διοίκηση.
Τι θα σήμαινε αυτό για το ΝΑΤΟ
Η Δανία έχει προειδοποιήσει ότι μια αμερικανική προσάρτηση της Γροιλανδίας θα σήμαινε το τέλος της συμμαχίας, αν και ο Τραμπ διαφωνεί.
Αν οι ΗΠΑ οργανώσουν μια κατάληψη, «δεν σημαίνει απαραίτητα — τουλάχιστον νομικά — το τέλος του ΝΑΤΟ, αλλά θα σήμαινε πολιτικά την αποδυνάμωση της αξιοπιστίας του», δήλωσε ο Φαμπρίς Ποτιέ, διευθύνων σύμβουλος της Rasmussen Global.
Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει «ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ να στραφούν περισσότερο σε ευρωπαϊκές λύσεις, ενδεχομένως ενισχύοντας ουσιαστικά το 42.7», πρόσθεσε.
Ωστόσο, αυτό θα προϋπέθετε τη δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας για την Ευρώπη χωρίς τις ΗΠΑ, οι οποίες αποτελούν τον βασικό εγγυητή της ευρωπαϊκής ασφάλειας από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
«Το ΝΑΤΟ είναι υπεύθυνο για τη συλλογική άμυνα στην ευρωατλαντική περιοχή: διαθέτει τα αμυντικά σχέδια, τις δομές διοίκησης και ελέγχου και τους στόχους δυνατοτήτων», δήλωσε διπλωμάτης του ΝΑΤΟ. «Η ΕΕ, από την πλευρά της, φέρνει στο τραπέζι την οικονομική της ισχύ, τη βιομηχανική πολιτική και τη ρυθμιστική της δύναμη».
naftemporiki.gr/
