Μισό αιώνα πάνω στη σέλα ενός ποδηλάτου, ο Χάιντς Στούκε διέσχισε πολέμους, ερήμους, παγετώνες και 50 χρόνια μοναξιάς, αναζητώντας όχι ένα σπίτι, αλλά ολόκληρο τον κόσμο.
Για τον Έλληνα, αλλά και για το παγκόσμιο φιλοθεάμον κοινό όπως φαίνεται από το πολύαναμενόμενο blockbuster του Κρίστοφερ Νόλαν, η Οδύσσεια και ο πρωταγωνιστής της είναι ένας βαθιά αρχετυπικός μύθος. Ο πολυπράγμων και μονίμως σε κίνηση ταξιδιώτης, ο οποίος περνάει τα πάνδεινα στο μακρύ του ταξίδι, έχοντας έναν και μόνο σκοπό: να επιστρέψει στην (εσχάτως ταλαιπωρημένη…) Ιθάκη του. Ο Όμηρος δημιούργησε τον ήρωα με τον οποίο ταυτίζεται κάθε ταξιδιώτης και περιπλανώμενος, με το άλγος του νόστου για τη γενέθλια γη να τον κατατρέχει σε κάθε του βήμα. Για έναν Γερμανό όμως, το αφήγημα του Οδυσσέα ήταν κάτι που τον άφησε παντελώς αδιάφορο. Ο Χαιντς Στούκε πέρασε πάνω από αυτόν τον πλανήτη, ζώντας ως ο ορισμός του πλάνητα, εκείνου που κάποια στιγμή αναχώρησε και ξέχασε -ή μάλλον αδιαφόρησε- να επιστρέψει.
O Heinz Stucke έφυγε από το σπίτι του το 1962 σε ηλικία 22 ετών και επέστρεψε οριστικά το 2014, μετά από 51 χρόνια περιπλάνησης με το ποδήλατο του. Photo: Getty Images/Ideal Image
Η πολυτάραχη ιστορία του
Γεννημένος στις 11 Ιανουαρίου 1940, μέσα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, μεγάλωσε σε μια Γερμανία τραυματισμένη, φτωχή και αυστηρή. Ο πατέρας του ήταν σκληρός άνθρωπος της εργατικής τάξης και πίστευε πως ο γιος του όφειλε να μάθει ένα επάγγελμα και να ζήσει «φυσιολογικά». Ο Χάιντς εκπαιδεύτηκε ως τεχνίτης εργαλείων και μηχανουργός, όμως από τα εφηβικά του χρόνια έδειχνε πως κάτι μέσα του δεν άντεχε τη ρουτίνα. Διάβαζε ασταμάτητα γεωγραφία, βιβλία εξερευνητών και ιστορίες ταξιδιών. Ονειρευόταν χώρες που τότε για τους περισσότερους Ευρωπαίους έμοιαζαν σχεδόν μυθικές. Πριν ακόμη ενηλικιωθεί, άρχισε μικρές ποδηλατικές αποδράσεις στην Ευρώπη. Στα 18 του έκανε τον γύρο της Μεσογείου, διανύοντας περίπου 10.000 χιλιόμετρα. Εκεί κατάλαβε πως το ποδήλατο ήταν κάτι περισσότερο από μέσο μεταφοράς. Ήταν η απόλυτη έκφραση ελευθερίας. Ήταν ο ρυθμός που του ταίριαζε: αρκετά αργός ώστε να γνωρίζει τους ανθρώπους και αρκετά γρήγορος ώστε να συνεχίζει. ‘
Ο εφιάλτης του Χάιντς ήταν να περάσει την υπόλοιπη ζωή του σε μία ασήμαντη πόλη της Γερμανίας κάνοντας κάτι που δεν του άρεσε. Και με έναν πατέρα να τον πιέζει αφόρητα να ζήσει μία «κανονική» ζωή. Έτσι, στα 22 του, πήρε μια σχεδόν παράλογη απόφαση. Παραιτήθηκε από τη δουλειά του, φόρτωσε ένα ποδήλατο τριών ταχυτήτων με σκηνή, υπνόσακο και φωτογραφική μηχανή και έφυγε. Στην τσέπη του είχε μόλις 300 δολάρια. Και στους γονείς του είπε αποχαιρετώντας τους ότι θα λείψει για λίγα χρόνια. Θα επέστρεφε, έλεγε, πριν από τους Ολυμπιακούς του Μονάχου το 1972. Ύστερα, πριν από το Μουντιάλ του 1974. Κατόπιν, «του χρόνου». Στο τέλος η απάντησή του έγινε θρύλος: θα γύριζε όταν δεν θα υπήρχαν πια νέες χώρες.
Ο Χάιντς δεν γύρισε πραγματικά ποτέ
Ακόμη κι όταν, πενήντα χρόνια αργότερα, βρέθηκε ξανά στο χωριό του, ήταν περισσότερο επισκέπτης του παρελθόντος παρά κάτοικος του παρόντος. Πίσω του είχε 648.000 χιλιόμετρα, 196 χώρες, 86 ακόμη περιοχές, 21 διαβατήρια και περίπου 100.000 φωτογραφίες. Είχε διανύσει μια απόσταση που ισοδυναμεί με περισσότερους από δεκαέξι γύρους της Γης. Κι όλα αυτά χωρίς κινητό τηλέφωνο, χωρίς ψηφιακούς χάρτες, χωρίς την ασφάλεια της άμεσης βοήθειας.
Το ποδήλατό του ήταν και αυτό κάτι που συνδεόταν με την προσωπικότητά του. Βαρύ, ενισχυμένο, φορτωμένο συνήθως με 40-50 κιλά αποσκευές: σκηνή, υπνόσακο, εργαλεία, φωτογραφικές μηχανές, τρίποδο, ημερολόγια, χάρτες, φυλλάδια που πουλούσε για να ζήσει, και νερό, πολύ νερό, όταν μπροστά του απλωνόταν έρημος. Στα δύσκολα περάσματα περπατούσε σπρώχνοντάς το. Στο μυαλό του δεν υπήρχε το κυνήγι κάποιου ρεκόρ, απλά ήθελε να γνωρίσει ότι υπάρχει λίγο πιο πέρα, να γεμίσει εμπειρίες και γνώση. Υπήρξαν μέρες που διένυε 100 έως 120 χιλιόμετρα. Άλλες, σε λάσπες της Αφρικής ή κακοτράχαλους δρόμους της Ασίας, δεν ξεπερνούσε τα 30. Το προσωπικό του ρεκόρ ήταν 300 χιλιόμετρα σε 12 ώρες στη συριακή έρημο, με δυνατό ούριο άνεμο.
Μα τα μεγάλα του κατορθώματα δεν μετριούνται μόνο σε χιλιόμετρα. Μετριούνται σε νύχτες. Κοιμήθηκε σε τζαμιά, εκκλησίες, ερείπια, κάτω από γέφυρες, σε σταθμούς, αστυνομικά τμήματα, φορτηγά, σπηλιές, στρατόπεδα, ακόμη και σε τηλεφωνικό θάλαμο. Κοιμήθηκε στους πρόποδες του Χριστού Λυτρωτή στο Ρίο, πάνω από τα φώτα της πόλης. Κοιμήθηκε στον Ναό του Ιαγουάρ, στην Τικάλ της Γουατεμάλας, στα ερείπια του Μάτσου Πίτσου. Στο Λαντάκ της Ινδίας έστησε σκηνή στα 5.200 μέτρα μέσα σε χιονοθύελλα και πέρασε νύχτα στα 5.360 μέτρα, αφού έσπρωχνε για τρεις ημέρες το φορτωμένο ποδήλατό του.
648.000 χιλιόμετρα, 196 χώρες, 21 διαβατήρια και περίπου 100.000 φωτογραφίες. O Heinz Stucke έχει διανύσει μια απόσταση που ισοδυναμεί με περισσότερους από δεκαέξι γύρους της γης. Photo: Getty Images/Ideal Image
Οι κίνδυνοι για την ζωή του αμέτρητοι
Το 1965, στην έρημο Ατακάμα της Χιλής, φορτηγό τον χτύπησε και σκόρπισε τον εξοπλισμό του στον δρόμο. Εκείνος γλίτωσε με μώλωπες. Στο Ιράν τραυματίστηκε σοβαρά σε μετωπική σύγκρουση αυτοκινήτων: χτύπημα στο κεφάλι, σπασμένα πλευρά, κοψίματα στο χέρι. Έμεινε δέκα ημέρες στο νοσοκομείο και τρεις εβδομάδες σε ανάρρωση. Μετά ξανάρχισε να κάνει πετάλι. Στο Σουέζ, στρατιώτες τον πέρασαν για κατάσκοπο επειδή νόμιζαν πως φωτογράφιζε αντιαεροπορικά πυροβόλα. Τον έσυραν από λεωφορείο και τον χτύπησαν μέχρι λιποθυμίας. Στην Αϊτή τον καταδίωξε εξαγριωμένος όχλος. Στη Ζάμπια αντάρτες τον περικύκλωσαν και τον πυροβόλησαν στο μεγάλο δάχτυλο του ποδιού. Στη Γουατεμάλα βρέθηκε κοντά σε ανταλλαγή πυρών ανάμεσα σε μυστική αστυνομία και αντάρτες. Στον Ισημερινό του 1966 έζησε στρατιωτικό πραξικόπημα. Στο Μεξικό του 1968 είδε την ένταση της φοιτητικής εξέγερσης. Ο 20ός αιώνας περνούσε από μπροστά του όχι ως βιβλίο Ιστορίας, αλλά ως βίωμα. Ο ίδιος πάντως απέφευγε να μιλά σαν ήρωας. Έλεγε απλά: «Ο φόβος είναι κακός σύντροφος. Αν φοβάσαι, μένεις σπίτι». Η φιλοσοφία του ήταν σχεδόν παιδική στην απλότητά της, απλά συνέχιζε να κινείται μέρα με τη μέρα, χρόνο με το χρόνο, δεκαετία με δεκαετία.
Κάποτε, στις Ηνωμένες Πολιτείες, ένας οδηγός που τον είχε πάρει με το αυτοκίνητο του ζήτησε να αγοράσει δύο πούρα από ένα κατάστημα. Όταν ο Χάιντς βγήκε, το αυτοκίνητο είχε εξαφανιστεί μαζί με τα πάντα: κάμερα, 1.000 επιλεγμένα slides, διαβατήριο, ημερολόγιο, εξοπλισμό. Δεν βρέθηκε τίποτα. Εκείνος επέστρεψε στην Κόστα Ρίκα, πήρε το ποδήλατό του και συνέχισε. Το ρητό του ήταν σκληρό και παρηγορητικό: κάθε χτύπημα που δεν σε σκοτώνει σε κάνει δυνατότερο. Το ποδήλατό του κλάπηκε πολλές φορές: στην Κολομβία, στο Σαν Φρανσίσκο, στην Τουρκία, στις Φιλιππίνες, στη Σιβηρία. Στο Θιβέτ το κατάσχεσαν οι αρχές. Πάντα, με τρόπο σχεδόν μυθιστορηματικό, επέστρεφε. Ίσως γιατί δεν ήταν απλό αντικείμενο. Ήταν η προέκταση του σώματός του, το αρχείο της ζωής του, το σπίτι που είχε ξεχάσει μακριά πίσω σε μια άλλη χρονική διάσταση.
Τα χρήματα ήταν λίγα. Στην αρχή είχε περίπου 300 δολάρια και ζούσε με 50 έως 75 σεντς την ημέρα. Στην Αιθιοπία, όταν είχε σχεδόν ξεμείνει, δέχθηκε δώρο σχεδόν 500 δολαρίων από την κυβέρνηση και τον αυτοκράτορα Χαϊλέ Σελασιέ, τον οποίο συνάντησε. Αργότερα πουλούσε μικρά φυλλάδια με την ιστορία και τις φωτογραφίες του. Χάρη σε αυτά έβγαζε όσα χρήματα χρειαζόταν για να συνεχίσει το ταξίδι μέχρι τον επόμενο σταθμό. Η φωτογραφία έγινε το δεύτερο βλέμμα του. Κατέγραψε ανθρώπους, τοπία, τελετουργίες, παιδιά, στρατιώτες, αγορές, ποτάμια, ερήμους. Η ζωή του δεν είναι μόνο μια ποδηλατική περιπέτεια, αλλά ένα σπάνιο αρχείο μισού αιώνα παγκόσμιας ιστορίας. Ήταν στον Ισημερινό όταν έμαθε πως πέθανε η μητέρα του. Ήταν στην Κίνα το 1989, χρονιά της Τιενανμέν, όταν έμαθε πως πέθανε ο πατέρας του.
“Nur noch kurz die Welt sehen” (Να δω τον κόσμο μόνο για λίγο ακόμα), έγινε ο τίτλος του βιβλίου που εξιστορεί τη ζωή του από τις εκδόσεις Delius Klasing. Photo: shop.delius-klasing.de
Ο πατέρας που του έγραφε επί χρόνια: «Πότε επιτέλους θα γυρίσεις σπίτι;» Μα για τον Χάιντς «Το Σπίτι ήταν Κάπου Αλλού» (όπως είναι και ο τίτλος ενός από τα βιβλία που γράφτηκαν γι’ αυτόν). Ο ίδιος δεν είχε σκοπό να επιστρέψει πριν τελειώσει ο κόσμος. Το 1995 το Βιβλίο Ρεκόρ Γκίνες τον αναγνώρισε ως τον άνθρωπο που είχε ταξιδέψει περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο με ποδήλατο. Μέχρι τότε βρισκόταν ήδη τρεις δεκαετίες στον δρόμο. Ο ίδιος όμως αδιαφορούσε για τα ρεκόρ. Σε συνεντεύξεις του έλεγε πως δεν τον ενδιέφερε να είναι «ο καλύτερος». Τον ενδιέφερε μόνο να συνεχίζει. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 έθεσε έναν νέο στόχο: να επισκεφθεί κάθε χώρα του κόσμου. Το πέτυχε το 1996, όταν έφθασε στις Σεϋχέλλες. Κι όμως, η στιγμή δεν τον γέμισε. Όπως παραδέχθηκε αργότερα, αισθάνθηκε σχεδόν απογοήτευση. Υπήρχαν ακόμη δρόμοι που δεν είχε δεί. Άνθρωποι που δεν είχε γνωρίσει αρκετά. Και έτσι έκανε αυτό που γνώριζε καλύτερα: απλά συνέχισε.
Μια σχεδόν ανύπαρκτη προσωπική ζωή
Δεν παντρεύτηκε ποτέ. Δεν έκανε οικογένεια. Η μοναδική μεγάλη σχέση της ζωής του φαίνεται πως ήταν με μια γυναίκα ονόματι Ζόγια, την οποία γνώρισε στα ταξίδια του. Όταν εκείνη παντρεύτηκε άλλον άνδρα, ο Χάιντς έγραψε πως δεν συνήλθε ποτέ πραγματικά από αυτό. Η ζωή του ήταν τόσο δεμένη με τον δρόμο, ώστε οποιαδήποτε μορφή σταθερότητας έμοιαζε ξένη. Επί δεκαετίες, οι δικοί του άνθρωποι στη Γερμανία μάθαιναν νέα του μόνο μέσα από σύντομες καρτ ποστάλ. «Είμαι στην Ινδονησία. Είμαι καλά. Θα συνεχίσω». Αυτές οι λιτές φράσεις ήταν η μοναδική του επικοινωνία με έναν κόσμο που απομακρυνόταν όλο και περισσότερο.
Το τέλος του ταξιδιού δεν ήρθε από κάποια μεγάλη απόφαση. Ήρθε αργά, σχεδόν βιολογικά. Μετά από μισό αιώνα στον δρόμο, το σώμα του άρχισε να καταρρέει. Η συσσωρευμένη φθορά από αμέτρητες νύχτες στο κρύο, σε ερήμους, τροπικά δάση και παγωμένους δρόμους δεν μπορούσε πια να αγνοηθεί. Το 2014 εγκαταστάθηκε οριστικά στο Χέβελχοφ, σε μικρό διαμέρισμα που του παραχώρησε η τοπική κοινότητα. Όμως αυτό που κλήθηκε να ζήσει ήταν κάτι σχεδόν σουρεαλιστικό. Ήταν πια σε έναν εντελώς νέο κόσμο. Όταν έφυγε, ο κόσμος λειτουργούσε με τηλεγραφήματα και φιλμ. Όταν γύρισε, υπήρχαν smartphones, κοινωνικά δίκτυα και photoshop αρχεία. Η Σοβιετική Ένωση είχε καταρρεύσει. Το Τείχος του Βερολίνου είχε πέσει. Η Γερμανία είχε επανενωθεί. Οι γονείς του είχαν πεθάνει. Οι φίλοι του είχαν γεράσει ή χαθεί. Ο ίδιος έμοιαζε να ανήκει σε άλλη εποχή.
Το ντοκιμαντέρ “The Man Who Wanted to See It All”, σε σκηνοθεσία του Albert Albacete, αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη κινηματογραφική καταγραφή της ζωής του Stücke. Photo: www.netflix.com
Ο άνθρωπος που ήθελε να τα δει όλα
Κι όμως, δεν σταμάτησε ποτέ πραγματικά να ταξιδεύει. Τα τελευταία χρόνια η υγεία του έχει επιβαρυνθεί σημαντικά. Σύμφωνα με μαρτυρίες ανθρώπων που τον επισκέφθηκαν, στα 86 χρόνια του πλέον είναι κατάκοιτος, με σοβαρά προβλήματα στα ισχία και χρόνιες δερματικές πληγές που δεν επουλώνονται εύκολα. «Είμαι ακόμη στο ταξίδι μου», είπε σε μια από τις τελευταίες μεγάλες συνεντεύξεις του. Η ιστορία του ενέπνευσε βιβλία, ντοκιμαντέρ και βιογραφίες. Το 1995 εξέδωσε μόνος του το βιβλίο “Mit dem Fahrrad um die Welt” (Με ποδήλατο γύρω από τον κόσμο). Το 2015 κυκλοφόρησε η βιογραφία “Home Is Elsewhere: 50 Years Around the World by Bike του Eric van den Berg”, γεμάτη φωτογραφίες και αφηγήσεις από τη διαδρομή του.
Το σημαντικότερο ίσως έργο για τη ζωή του είναι το ντοκιμαντέρ “The Man Who Wanted to See It All” του Ισπανού σκηνοθέτη Albert Albacete, που κυκλοφόρησε το 2021. Το ερώτημα όμως δεν φαίνεται να έχει ακόμα απαντηθεί: ήταν ο Χάιντς Στούκε ένας ελεύθερος άνθρωπος της περιπέτειας ή ένας άνθρωπος κυνηγημένος από τους δαίμονές του; Ήταν ανάγκη για ελευθερία ή μια εμμονή που τον κράτησε μακριά από τους δικούς του ανθρώπους και μια στρωμένη ζωή με παιδιά και εγγόνια σε μια άχρωμη γερμανική πόλη; Κανείς δεν απαντά με σιγουριά. Το μόνο σίγουρο είναι ότι ο Χάιντς Στούκε υπήρξε «ο άνθρωπος που ήθελε να τα δει όλα». Ίσως τελικά να μην τα είδε όλα. Κανείς δεν μπορεί. Μα πλησίασε όσο λίγοι. Ένας μοναχικός ταξιδιώτης, χωρίς την ομηρική δραματουργία και το νόστο μιας απατηλής Ιθάκης. Και με εκείνη την σχεδόν μπεκετική ποίηση του ανθρώπου που κάποτε έφυγε και δεν γύρισε ποτέ.
Εισαγωγική φωτογραφία: Ο Heinz Stucke στη Leicester Square στο Λονδίνο το 1977, Getty Images/Ideal Image
newmoney.gr/
