Πρόκειται για μια σύγχρονη παράσταση που αποτελεί «μικροσκόπιο» της κοινωνίας του χθες και του σήμερα αποδεικνύοντας τη διαχρονικότητα των θεμάτων που μας απασχολούν. Μια ιστορία που μας αφορά όλους και «αγκαλιάζει» τη διαφορετικότητα σε όλες τις εκφάνσεις της.
Δεν υπάρχει χώρος και χρόνος. Υπάρχουν μόνο έξι άνθρωποι που συναντιόνται και αφηγούνται τις ιστορίες τους, στήνοντας ένα προσωπικό γαϊτανάκι , έναν υπαρξιακό ανεμοστρόβιλο που ρουφά το όνειρο και την πραγματικότητα.
Υπόθεση
Έξι άνθρωποι σε μια αίθουσα αναμονής, ζουν τον εφιάλτη και την ομορφιά του να είσαι Άνθρωπος. Αναπαριστούν, αφηγούνται, γελούν, κλαίνε, περιγελούν, θυμώνουν, βιαιοπραγούν, σκοτώνουν, γεννούν και εντέλει ταΐζουν τον καλό και τον κακό λύκο μέσα τους. Πόσο εύκολο είναι να πράττεις το κακό ή το καλό αναρωτιούνται, τι έφτιαξαν οι άνθρωποι αυτά τα χιλιάδες χρόνια στη γη και τι θα αφήσουμε στις επόμενες γενιές; Με όχημα προσωπικές ιστορίες, γεγονότα και μεγάλες στιγμές επιτευγμάτων ή σκοτεινών σελίδων της Ανθρώπινης Ιστορίας, οι ερμηνευτές στήνουν ένα υπαρξιακό freakshow και θέτουν το μεγάλο ερώτημα αν γεννιόμαστε καλοί η κακοί και το γιατί καταλήγουμε στο σκοτάδι ως ανθρώπινο γένος.
Ανάγνωση
Ανάμεσα στο καλό και το κακό βρίσκεται ο άνθρωπος. Η κάθε κοινωνία εκλαμβάνει με διαφορετικό τρόπο το καλό και το κακό. Ωστόσο, όλοι σχεδόν οι λαοί ορίζουν τις δύο αυτές αξίες με παρόμοιο τρόπο. Σε αυτό το κείμενο επιδιώκεται η παράθεση δύο φιλοσοφιών σχετικά με την προέλευση του δίπολου και τη σχέση με την ηθική, όπως αυτή ορίζεται από τον Αριστοτέλη.
Η έννοια του καλού και του κακού ορίζονται πάνω στη σχέση του ανθρώπου με τον ίδιο του τον εαυτό και ανάμεσα σε αυτόν με τους συνανθρώπους του. Το καλό και το κακό σχετίζονται με την ύπαρξη ήθους και την απώλεια ήθους σε έναν άνθρωπο, αντίστοιχα. Ο άνθρωπος γεννιέται χωρίς ήθος. Επομένως, το κακό ενυπάρχει σε αυτόν εκ γενετής. Ο «οπλισμός» του ανθρώπου και της κοινωνίας του με ήθος προϋποθέτει μία σχετική προδιάθεση του ατόμου, ώστε να δεχθεί να ασκηθεί σε πράξεις που θεμελιώνουν ένα σχετικό ηθικό υπόβαθρο. Άρα, το καλό είναι μία αξία διαφορετική από το κακό και είναι επίκτητη όπως και όλες οι ηθικές αρετές. Ο ίδιος ο Αριστοτέλης αναφέρει στα Ηθικά Νικομάχεια: «είναι φανερό ότι καμία από τις ηθικές αρετές δεν υπάρχει μέσα μας εκ φύσεως».
Σε αντίθεση προς την παραπάνω θεωρία, ο Βουδισμός δεν πιστεύει πως υπάρχει οποιαδήποτε ανάμειξη της έννοιας του καλού και του κακού με την ηθική. Εισάγουν στη θεωρία τους την έννοια «κάρμα», το οποίο συνιστά μία φυσική ισορροπία ανάμεσα στο καλό και το κακό που διέπει τη φύση. Η φύση δεν υπόκειται κατ’ αυτούς στην ηθική. Επομένως, οι «εσφαλμένες» πράξεις των ανθρώπων χαρακτηρίζονται ως λανθασμένες επιλογές εν αγνοία τους πολλές φορές. Παρ’ όλα αυτά, στην πράξη το κακό αντιμετωπίζεται από τις βουδιστικές κοινωνίες σαν ηθικό σφάλμα. Το καλό και το κακό συνυπάρχουν και ενυπάρχουν στον άνθρωπο από τη στιγμή που γεννιέται.
Η παραπάνω θεώρηση δύο ισχυουσών θεωριών πάνω στην προέλευση του καλού και του κακού και τη σχέση των δύο εννοιών με την ηθική έγινε ως απόδειξη πως τα πάντα στον κόσμο γίνονται όχι κατ’ απόλυτο τρόπο αλλά με απόλυτη σχετικότητα.
Μία άποψη σχετικά με ένα ζήτημα μπορεί να αναιρέσει με τη λογική κάποια άλλη άποψη, αλλά δεν αποκλείεται να ισχύουν ισοδύναμα δύο, αλλά και περισσότερες διαφορετικές πάνω σε ένα θέμα θεωρίες
Η παράσταση
Τα ντοκιμαντέρ είναι όλες οι μέθοδοι καταγραφής σε φιλμ κάθε πτυχής της πραγματικότητας που ερμηνεύεται με ειλικρινή και δικαιολογημένη ανασύνθεση, έτσι ώστε να απευθύνεται είτε στη λογική είτε στο συναίσθημα, με σκοπό την τόνωση της επιθυμίας για τη διεύρυνση της ανθρώπινης γνώσης και κατανόησης, καθώς και της ειλικρινούς προβολής προβλημάτων και λύσεων στους τομείς της οικονομίας, του πολιτισμού και των ανθρώπινων σχέσεων.
Το μοκιουμένταρι είναι σύμμειγμα της αγγλικής λέξης “mock” που σημαίνει κοροϊδεύω και του ντοκιμαντέρ. Πρόκειται για ένας είδος κινηματογραφικού ή τηλεοπτικού και εσχάτως θεατρικού θεάματος, που παρουσιάζει φανταστικά γεγονότα με τη μορφή ντοκιμαντέρ.
Ο Ένκε φεζολλάρι στήνει μια παράσταση – ψυχογράφημα με θεμέλιο λίθο τη φράση «όλοι είμαστε ίδιοι».
Ωστόσο, οι θεατές αντιλαμβανόμαστε ότι ενώ όλοι οι άνθρωποι έχουμε τους ίδιους στόχους: αγάπη, αλληλεγγύη, κοινωνική δικαιοσύνη, αρχές και αρετές, που κανένα άτομο ή καμία ομάδα δεν μπορεί να μονοπωλήσει, διαφέρουμε ριζικά στη μεθοδολογία στην οποία πιστεύουμε και η οποία, κατά τη γνώμη μας, θα μας οδηγήσει στην εκπλήρωση των στόχων μας.
«Είμαστε όλοι ίδιοι». Είναι το μήνυμα του ανθρώπου στην εποχή μας. Αυτό δικαιολογεί και τον τίτλο του Έργου “Humaniti”, δηλαδή πανανθρώπινο! Οι άλλες λέξεις: «Αίθουσα αναμονής» θέλουν να καθορίσουν τη συνθήκη δράσης, που είναι ένας χώρος κάπου, κάποτε, οπουδήποτε και οποτεδήποτε. Εκεί ξετυλίγονται ιστορίες, υποθέσεις, αναφορές, στιγμιότυπα, σαν εκείνα που οδηγήσαν τον Ρόμπερτ Όλτμαν να φτιάξει τη σπουδαία ταινία του «Στιγμιότυπα», μια αμερικάνικη μεν, αλλά humanity ταινία.
Παράλληλα, όμως, με τις προσωπικές εξομολογήσεις, εμφανίζονται στην εξέλιξη του έργου και ιστορικοπολιτικά γεγονότα που σημάδεψαν την ανθρωπότητα, επηρέασαν συμπεριφορές και επαναπροσδιόρισαν απόψεις σχετικά με τη ζωή και τον εαυτό των ηρώων, μέσα από τις αλλαγές που προέκυψαν, για παράδειγμα, από το τρομοκρατικό θανατηφόρο χτύπημα στους δίδυμους πύργους του Μανχάταν, με τις χιλιάδες απώλειες ζωών.
΄Άλλωστε, οι άνθρωποι εμφανίζονται στη ζωή απόλυτα όμοιοι. Είναι φτιαγμένοι από την ίδια πρώτη ύλη, από την ίδια σάρκα και οστά και όλοι έχουν τις ίδιες ανάγκες. Βιολογικές και Ψυχολογικές. Οι διαφορές των ανθρώπων ξεκινάνε από το περιβάλλον και από τα διάφορα θρησκευτικά και πολιτικά σενάρια και μεθοδολογίες που φυτεύονται και επικρατούν στη σκέψη τους από την ώρα που γεννιούνται μέχρι την ώρα που πεθαίνουν!
Το θέμα αυτό είναι τόσο συγκλονιστικό όσο και δύσκολο. Η διαπίστωση, βέβαια, αυτή του ανθρώπου, ότι είμαστε όλοι ίδιοι, είναι επαναστατική και γκρεμίζει πολλές ιδιαίτερες, μοιρολατρικές ή συναισθηματικές περιγραφές του ανθρώπου και των στοιχείων και φαινομένων που τον συνθέτουν. Δεν παύει, ωστόσο, να ερμηνεύεται και να επιβεβαιώνεται, από τις σύγχρονες εξελίξεις των δύο επιστημών, της Ψυχολογίας και της Βιολογίας. Εδώ θα προσθέσω και την Τέχνη και, εν προκειμένω, τη θεατρική, επειδή λειτουργεί ως κατηχητής και μια παράσταση όπως αυτή του Κ.Θ.Β.Ε. μπορεί να αναστρέψει, έστω στο ελάχιστο, μια κακώς εννοούμενη ελευθερία στον λόγο και στην κίνηση και να κάνει έναν θεατή να ξαναζυγιάσει το καλό και το κακό στην ίδια ζυγαριά που, πριν, το τάσι έγερνε προς μια λάθους πλευρά.
Η παράσταση που ετοίμασε ο Φεζολλάρι με τους συνεργάτες του, διδάσκει ότι ο άνθρωπος δεν έχει την παραμικρή δυνατότητα να αντισταθεί στα μηνύματα-εντολές που δέχεται από το σύστημά του, ενώ σπάνια μπορεί να αντισταθεί σ’ αυτά που δέχεται από τις ορμές του και τα συναισθήματά του, τα οποία αν συγκρουστούν με τη λογική, σχεδόν πάντα επιβάλλονται.
Αν απειλήσει κανείς τη ζωή μας, αντιδρούμε ενστικτωδώς και δεν μπορούμε να αντισταθούμε στην εντολή και να μην αμυνθούμε.
Η δράση-αντίδραση είναι αυτόματη, στιγμιαία, ραγδαία, χωρίς σκέψη. Καταλυτική. Η διαφορά μεταξύ των ενστίκτων και των ορμών, όπως π.χ. είναι η ορμή της πείνας, της δίψας, του σεξ, του εγωισμού κ.λπ., είναι ότι στις εντολές των ορμών το μήνυμα περνάει από το νου του ανθρώπου πριν περάσει στη δράση. Πεινάς; Σκέφτεσαι να βρεις φαγητό. Διψάς; Το ίδιο. Αισθάνεσαι την ανάγκη να ζευγαρωθείς με το αντίθετο φύλο; Αρχίζεις την πολιορκία κ.ο.κ.
Η φύση για να ενισχύσει την πραγματοποίηση και εφαρμογή των εντολών των κινήτρων του ανθρώπου έχει συνδέσει την ικανοποίηση των «αναγκών» του με την «απόλαυση». Αν δεν συνοδευόταν η ικανοποίηση των αναγκών του με την απόλαυση πιθανόν ο άνθρωπος να μην επεδίωκε να τις ικανοποιήσει και να ριψοκινδύνευε την ύπαρξή του πάνω στη γη.
Οι έξι ταλαντούχοι ηθοποιοί, διαρκώς επί σκηνής, ερμηνεύουν τους ρόλους και αφηγούνται με πειθώ το πόνημα που Φεζολλάρι, το βίντεο που επιμελήθηκε η Άντα Λιάκου πολύτιμος αρωγός στην ανάγνωση του έργου, ως ντοκιμαντέρ – μοκιουμένταρι, όπως και η μουσική του Κωνσταντίνου Ευαγγελίδη.
Τόσο, όσο επιτρέπει ο χώρος και το κείμενο, τα σκηνικά και τα κοστούμια της Δανάης Πανά.
Επίλογος
Στην καθημερινότητα των ανθρώπων όλα περιφέρονται γύρω από δύο λέξεις: Καλό – Κακό. Ανάμεσα σ’ αυτά τα δύο υπάρχει η αρμονία και η ισορροπία. Όλα στο σύμπαν διέπονται από μια απόλυτη ισορροπία και αρμονία, τίποτα δεν είναι Κακό ή μόνο Καλό.
Το Καλό και το Κακό είναι υπαρκτά μόνον μέσα στην ανθρώπινη ύπαρξη με ότι αυτό συνεπάγεται. Όταν αισθανόμαστε, ότι κάτι Κακό κάνουμε ή μας συμβαίνει , ας ψάξουμε βαθύτερα για τις φοβίες που κρύβονται μέσα μας, ή μέσα στους γύρω μας και ας αντιμετωπίζουμε το Καλό σαν ένα βήμα πριν την ισορροπία μας.
Συντελεστές
Σύλληψη – Δραματουργική επεξεργασία – Σκηνοθεσία: Ένκε Φεζολλάρι
Σκηνικά – Κοστούμια: Δανάη Πανά
Μουσική: Κωνσταντίνος Ευαγγελίδης
Video: Άντα Λιάκου
Βοηθός Σκηνοθέτη: Βέφη Ρέδη
Οργάνωση παραγωγής: Ηλίας Κοτόπουλος
Διανομή
Δημήτρης Καρτόκης
Χρήστος Μαστρογιαννίδης
Λίλιαν Παλάντζα
Βέφη Ρέδη
Χρήστος Τσάβος
Ένκε Φεζολλάρι
* Βοηθός σκηνοθέτη, στο πλαίσιο πρακτικής άσκησης: Πάρης Κουκούδης
Φιγκυράν: Κοσμάς Καλαϊτσίδης, Αναστασία Σιάπκα
ΠΑΥΛΟΣ ΛΕΜΟΝΤΖΗΣ
