Στην χώρα μας υπάρχουν περίπου 6,7 εκατ. καταναλωτές ρεύματος, εξ αυτών τα 5 εκατ. αφορούν παροχές ρεύματος νοικοκυριών. Εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά ζουν πλέον με τον φόβο διακοπής της ηλεκτροδότησης, λόγω της αδυναμίας τους να αποπληρώσουν τους φουσκωμένους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.
Του Παναγιώτη Γεωργιάδη*
Η ενέργεια αποτελεί βασικό κινητήριο μοχλό της οικονομίας, αλλά και κοινωνικό αγαθό που κανένας καταναλωτής, δεν πρέπει να στερηθεί σε ένα ελάχιστο επίπεδο κατανάλωσης, για λόγους που δεν μπορεί ο ίδιος να ελέγξει. Η ανεξέλεγκτη έκρηξη των τιμών ενέργειας, αφενός μεν επιφέρει δυσμενέστατες επιπτώσεις στην οικονομία, αφετέρου προκαλεί έντονη κοινωνική αναταραχή με απρόβλεπτες συνέπειες.
Πως μπορούν να προστατευθούν οι καταναλωτές που δεν μπορούν να αποπληρώσουν τους φουσκωμένους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος?
– Εάν τους έχουν ήδη κόψει το ρεύμα και ανήκουν στην κατηγορία ευάλωτων νοικοκυριών, μπορούν καλώντας τον πενταψήφιο αριθμό ενεργειακής αλληλεγγύης 15902 να υποβάλουν αίτημα επανασύνδεσης της παροχής τους. Βασικές προϋποθέσεις για την έγκριση του αιτήματος είναι α) να έχει διακοπεί η ηλεκτροδότηση λόγω ληξιπρόθεσμων οφειλών, β) το αίτημα να αφορά μόνο την κύρια κατοικία τους και γ) να πληρούνται συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια τα οποία συμπίπτουν με εκείνα του Κοινωνικού Οικιακού Τιμολογίου.
– Για να μην τους κόψουν το ρεύμα οι καταναλωτές μπορούν να προβούν σε διακανονισμό με τον πάροχο, συνάπτοντας ρύθμιση σε δόσεις. Ωστόσο το πρόβλημα είναι ότι αφενός μεν, πλέον των δόσεων θα πρέπει να εξοφλείται και ο τρέχων και οι επόμενοι λογαριασμοί που επίσης θα είναι φουσκωμένοι λόγω της ρήτρας αναπροσαρμογής, αφετέρου ο καταναλωτής με την ρύθμιση αποδέχεται την οφειλή στο σύνολο της. Σε κάθε περίπτωση η όποια καταβολή θα πρέπει να γίνεται με την ρήτρα της επιφύλαξης, ώστε να μπορούν οι καταναλωτές εάν επιθυμούν να στραφούν στην δικαιοσύνη και να διεκδικήσουν ως αχρεωστήτως καταβληθέντα τα χρήματα που πλήρωσαν.
– Σε περίπτωση που θελήσουν να αλλάξουν πάροχο ώστε να αποφύγουν τις παλιές οφειλές τους, και πάλι είναι υποχρεωμένοι να τις εξοφλήσουν και μάλιστα με την απειλή της διακοπής της ηλεκτροδότησης. Ειδικότερα ο καταναλωτής δεν δύναται να αλλάξει προμηθευτή, εάν δεν έχει προηγουμένως εξοφλήσει ολοσχερώς ή ρυθμίσει τις ληξιπρόθεσμες οφειλές του που απορρέουν από την αρχική Σύμβαση, εκτός εάν εμπίπτει στην παράγραφο 5 του άρθρου 34 του Κ.Π.Η.Ε για τους Ευάλωτους Οικιακούς Πελάτες που χρήζουν μηχανικής υποστήριξης, και αυτούς με σοβαρά προβλήματα υγείας. Ο παλαιός Προμηθευτής, σε περίπτωση μη τήρησης από τον καταναλωτή της ρύθμισης αποπληρωμής, διατηρεί το δικαίωμα να ζητήσει την απενεργοποίηση της παροχής, ακόμη και εάν έχει συναφθεί σύμβαση προμήθειας με νέο Προμηθευτή.
– Ύστατο μέσο προστασίας αποτελεί η προσφυγή στην δικαιοσύνη, που ήδη έχουν καταφύγει εκατοντάδες καταναλωτές διεκδικώντας μεμονωμένα, την έκδοση προσωρινής διαταγής απαγόρευσης διακοπής της ηλεκτροδότησης. Μειονέκτημα της της ατομικής προσφυγής αποτελεί το δικαστικό κόστος που θα επωμιστεί εξ ολοκλήρου ο καταναλωτής.
– Όπλο στα χέρια των καταναλωτών είναι η δυνατότητα που τους παρέχεται από τον νόμο (άρθρο 10 του ως άνω ν. 2251/1994, όπως αυτό αντικαταστάθηκε με το άρθρο 13 του ν. 3587/2007, και κωδικοποιήθηκε με τον νόμο 4512/2018), για την άσκηση της συλλογικής αγωγής μέσω των ενώσεων καταναλωτών. Μέσω της άσκησης μιας τέτοιας αγωγής, που η Ένωση Καταναλωτών Ν.ΙΝΚΑ που εδρεύει στην Θεσσαλονίκη θα προβεί προσεχώς (το Ν.ΙΝΚΑ είναι Πιστοποιημένο στο Μητρώο Ενώσεων Καταναλωτών και με δευτεροβάθμιο όργανο την ΠΟΜΕΚ – ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ), με αίτημα την κατάργηση της ρήτρας αναπροσαρμογής στους λογαριασμούς ρεύματος και των παράνομων χρεώσεων που αυτή συνεπάγεται, αφετέρου την αναγνώριση ως καταχρηστικών των πρακτικών της εκ των υστέρων μονομερούς τροποποίησης από τους προμηθευτές των όρων τιμολόγησης. Το πλεονέκτημα της συλλογικής διεκδίκησης, είναι ο επιμερισμός σε όλους τους ενάγοντες του κόστους των απαιτούμενων δικαστικών ενεργειών, και ότι η απόφαση που θα εκδοθεί θα ισχύει για όλους τους.
Η διακοπή της ηλεκτροδότησης αποτελεί ακραία ενέργεια που ακόμα και σε περίπτωση νόμιμης ληξιπρόθεσμης οφειλής, θα πρέπει να ασκείται με εξαιρετική φειδώ και πάντοτε εντός των ορίων που επιβάλλουν η καλή πίστη, τα χρηστά ήθη και ο οικονομικός και κοινωνικός σκοπός του δικαιώματος (βλ. 281 ΑΚ). Μία αστική αξίωση και μάλιστα μη εκκαθαρισμένη κατά τρόπο διαφανή και κατανοητό, όπως εν προκειμένω συμβαίνει με την χρέωση της ρήτρας αναπροσαρμογής, δεν μπορεί να οδηγεί σε πιθανή απειλή βλάβης της υγείας του καταναλωτή, ούτε σε στέρηση ενός βασικού βιοποριστικού αγαθού όπως αυτό της ενέργειας.
Σύμφωνα με τα ανωτέρω εκτεθέντα, το μέτρο της διακοπής ηλεκτροδότησης, αντιβαίνει στις επιταγές της καλής πίστης και τις συναλλακτικές υποχρεώσεις ασφάλειας και πρόνοιας, λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη και τους κινδύνους και τη διατάραξη που προκαλείται στην σωματική, ψυχική, ηθική και κοινωνική υπόσταση του καταναλωτή, ιδιαίτερα δε όταν αυτή βασίζεται σε παράνομη αξίωση (βλ. 57, 281, 288, 914, 932 ΑΚ και άρθρο 8 του ν. 2251/1994, όπως ισχύει). Επίσης αποτελεί αθέμιτη εμπορική πρακτική διότι γίνεται με κατάχρηση επιρροής που εμποδίζει τη συναλλακτική ελευθερία του καταναλωτή (βλ. άρθρο 9ζ ν. 2251/1994 όπως κωδικοποιήθηκε και ισχύει με τον νόμο 4512/2018).
* Παναγιώτης Γεωργιάδης
Δικηγόρος Παρ΄ Αρείω Πάγω
Μέλος ΔΣ – Υπεύθυνος Δημοσίων Σχέσεων της Ένωσης Καταναλωτών Ν.ΙΝΚΑ https://www.newinka.org, email: newinka.org@gmail.com
www.inka.support
ΝΕΟ ΙΝΚΑ : Ορφανίδου αρ. 1 7ος όροφος Θεσσαλονίκη
Τηλ.: 2310 431-111 & 6978-642610
